Saturday, November 7, 2026

શુભ કામનાઓ

 શુભ કામનાઓ 

પ્રિય વાચક મિત્રો 

૨૦૨૬)




દીપાવલી તેમજ નવા વર્ષની આપ સહુને “મોગરાના ફૂલ બ્લોગ “ વતી કુટુંબ સહીત ખુબ ખુબ શુભકામનાઓ.

આભાર 

મહેન્દ્ર ભટ્ટના જય શ્રી કૃષ્ણ 

Thursday, October 29, 2026

મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ

 મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ




 મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ એ ભગવાન શિવને સમર્પિત એક હિન્દુ મંદિર છે અને તે બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંનું એક છે; આ જ્યોતિર્લિંગોને ભગવાન શિવના અત્યંત પવિત્ર નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે. તે ભારતના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના પ્રાચીન શહેર ઉજ્જૈનમાં આવેલું છે. આ મંદિર પવિત્ર ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે સ્થિત છે. અહીંના મુખ્ય દેવતા, લિંગ સ્વરૂપે બિરાજમાન ભગવાન શિવ, 'સ્વયંભૂ' (પોતાની મેળે પ્રગટ થયેલા) માનવામાં આવે છે. અન્ય મૂર્તિઓ કે લિંગો કે જે વિધિવત રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવે છે અને જેમાં મંત્ર-શક્તિનો સંચાર કરવામાં આવે છે, તેનાથી વિપરીત, મહાકાલેશ્વર સ્વયં પોતાની અંદરથી જ શક્તિનો પ્રવાહ મેળવે છે.

મધ્ય પ્રદેશમાં બે જ્યોતિર્લિંગો આવેલા છે; બીજું જ્યોતિર્લિંગ, ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગથી લગભગ ૧૪૦ કિમી દક્ષિણમાં સ્થિત છે.

મંદિરના મુખ્ય સ્થળો

મહાકાલ લોક કોરિડોર

સપ્ત પુરી

દ્વારકા: દ્વારકાધીશ મંદિર

ઉજ્જૈન: મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ

કાંચીપુરમ: કામાક્ષી અમ્મન મંદિર

મથુરા: શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ

અયોધ્યા: રામ કી પૈડી

હરિદ્વાર: હર કી પૌડી

વારાણસી: દશાશ્વમેધ ઘાટ

મહાકાલેશ્વરની મૂર્તિ 'દક્ષિણામૂર્તિ' સ્વરૂપે છે, જેનો અર્થ છે કે તેનું મુખ દક્ષિણ દિશા તરફ છે.[1] આ એક વિશિષ્ટ વિશેષતા છે, જે તાંત્રિક 'શિવનેત્ર' પરંપરા સાથે જોડાયેલી છે. ૧૨ જ્યોતિર્લિંગોમાંથી માત્ર મહાકાલેશ્વરમાં જ આ વિશેષતા જોવા મળે છે. મહાકાલના ગર્ભગૃહની ઉપરના સ્તરે ઓંકારેશ્વર મહાદેવજીની મૂર્તિ સ્થાપિત છે. ગર્ભગૃહની પશ્ચિમ, ઉત્તર અને પૂર્વ દિશામાં અનુક્રમે ગણેશ, પાર્વતી અને કાર્તિકેયની મૂર્તિઓ સ્થાપિત છે. દક્ષિણ દિશામાં ભગવાન શિવના વાહન નંદીની મૂર્તિ છે. ત્રીજા માળે આવેલી નાગચંદ્રેશ્વરની મૂર્તિ માત્ર નાગ પંચમીના દિવસે જ દર્શન માટે ખુલ્લી મૂકવામાં આવે છે. આ મંદિર પાંચ સ્તરોનું બનેલું છે, જેમાંથી એક સ્તર જમીનની નીચે (ભોંયરામાં) આવેલું છે. આ મંદિર એક વિશાળ પ્રાંગણમાં આવેલું છે, જેની આસપાસ મજબૂત દીવાલો છે અને નજીકમાં એક સરોવર છે. મંદિરનું શિખર સુંદર શિલ્પકૃતિઓથી સુશોભિત છે. ભૂગર્ભ ગર્ભગૃહ તરફ જતો માર્ગ પિત્તળના દીવાઓથી પ્રકાશિત રહે છે. એવી માન્યતા છે કે અહીં દેવતાને અર્પણ કરવામાં આવેલો પ્રસાદ અન્ય મંદિરોથી વિપરીત, ફરીથી અર્પણ કરી શકાય છે.[2]

સમયના અધિષ્ઠાતા દેવ ભગવાન શિવ, તેમના સંપૂર્ણ વૈભવ સાથે, ઉજ્જૈન નગરમાં સદૈવ બિરાજમાન છે. મહાકાલેશ્વર મંદિરનું આકાશને આંબતું શિખર અને તેની ભવ્ય રચના, એક અદભૂત દ્રશ્ય ખડું કરે છે, જે ભક્તોના હૃદયમાં ગહન આદર અને શ્રદ્ધાની ભાવના જગાડે છે. આધુનિક જીવનની વ્યસ્તતાઓ વચ્ચે પણ, મહાકાલ અહીંના શહેર અને તેના લોકોના જીવન પર છવાયેલા છે અને પ્રાચીન હિન્દુ પરંપરાઓ સાથે એક અતૂટ કડી પૂરી પાડે છે.

મહાશિવરાત્રિના દિવસે મંદિરની નજીક એક વિશાળ મેળો ભરાય છે અને આખી રાત પૂજા-અર્ચના ચાલે છે.[3]

રામ મંદિરની પાછળના ભાગમાં, 'પાલખી દ્વાર'ની પાછળ પાર્વતીજીનું એક મંદિર છે, જેમને 'અવંતિકા દેવી' (ઉજ્જૈન નગરના દેવી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.[4]

મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ

મુખ્ય લેખ: જ્યોતિર્લિંગ § બાર અત્યંત પવિત્ર સ્થળો

મહાકાલેશ્વર મંદિરનું જ્યોતિર્લિંગ એ ભારતમાં આવેલા બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંનું એક છે, જેની પૂજા બાર અલગ-અલગ મંદિરોમાં કરવામાં આવે છે.

શિવ પુરાણ અનુસાર, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ પર પોતાની સર્વોપરિતા સ્થાપિત કરવા માટે ભગવાન શિવ એક અગ્નિસ્તંભ અથવા 'જ્યોતિર્લિંગ' સ્વરૂપે પ્રગટ થયા હતા.[5] જ્યોતિર્લિંગ એ પરમ, અખંડ વાસ્તવિકતા છે, જેમાંથી ભગવાન શિવ અંશતઃ પ્રગટ થાય છે. એવી માન્યતા છે કે જ્યોતિર્લિંગ ધરાવતા મંદિરો એવા સ્થાનો છે જ્યાં ભગવાન શિવ અગ્નિસ્તંભ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા હતા.[6][7] બાર જ્યોતિર્લિંગ સ્થળોમાંથી દરેક સ્થળ ત્યાં બિરાજમાન દેવતાના નામથી ઓળખાય છે - જેમને ભગવાન શિવના જ અલગ-અલગ સ્વરૂપો માનવામાં આવે છે.[8] આ તમામ સ્થળોએ મુખ્ય પૂજ્ય સ્વરૂપ 'લિંગ' છે, જે આદિ અને અંત રહિત 'સ્તંભ'નું પ્રતીક છે અને ભગવાન શિવના અનંત સ્વરૂપને દર્શાવે છે.[8][9][10] શક્તિપીઠ તરીકે મહાકાલેશ્વર મંદિર

મુખ્ય લેખો: દક્ષ યજ્ઞ અને શક્તિપીઠો

શિવ દ્વારા સતી દેવીના પાર્થિવ દેહનું વહન

આ તીર્થસ્થળ ૧૮ 'મહા શક્તિપીઠો'માંનું એક ગણાય છે


શક્તિપીઠો એવાં પવિત્ર સ્થળો છે જ્યાં સતી દેવીના પાર્થિવ દેહના અંગો પડ્યા હોવાનું મનાય છે; જ્યારે ભગવાન શિવ સતીના દેહને લઈ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેમના શરીરના અંગો જે જે સ્થાનો પર પડ્યા, ત્યાં શક્તિનું પ્રાગટ્ય થયું. કુલ ૫૧ શક્તિપીઠોમાંથી પ્રત્યેકમાં શક્તિ અને કાલભૈરવનાં મંદિરો આવેલાં છે. એવું કહેવાય છે કે અહીં સતી દેવીનો ઉપરનો હોઠ પડ્યો હતો અને અહીં બિરાજમાન શક્તિ 'મહાકાલી' તરીકે ઓળખાય છે.


હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ

પુરાણો અનુસાર, ઉજ્જૈન નગર 'અવંતિકા' તરીકે ઓળખાતું હતું અને તે તેની સુંદરતા તથા ભક્તિના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પ્રખ્યાત હતું. આ એવાં મુખ્ય નગરોમાંનું એક હતું જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ પવિત્ર શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કરવા જતા હતા. લોકવાયકા મુજબ, ઉજ્જૈનમાં ચંદ્રસેન નામનો એક રાજા રાજ્ય કરતો હતો, જે ભગવાન શિવનો અનન્ય ભક્ત હતો અને સતત તેમની આરાધનામાં લીન રહેતો હતો. એક દિવસ, શ્રીખર નામનો એક ખેડૂતપુત્ર રાજમહેલના પરિસરમાં ફરી રહ્યો હતો ત્યારે તેણે રાજાને શિવના નામનો જાપ કરતા સાંભળ્યા. તે તરત જ મંદિરે પહોંચી ગયો અને રાજાની સાથે પ્રાર્થના કરવા લાગ્યો. જોકે, ત્યાંના રક્ષકોએ તેને બળજબરીથી ત્યાંથી હટાવી દીધો અને શહેરની બહાર ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે મોકલી દીધો. તે જ અરસામાં, ઉજ્જૈનના પ્રતિસ્પર્ધીઓ—જેમાં મુખ્યત્વે પાડોશી રાજ્યોના રાજા રિપુદમન અને રાજા સિંહાદિત્યનો સમાવેશ થતો હતો—તેમણે આ રાજ્ય પર આક્રમણ કરીને તેનો ખજાનો હસ્તગત કરવાનું નક્કી કર્યું. આ વાત જાણીને શ્રીખર પ્રાર્થનામાં લીન થઈ ગયો. આ સમાચાર વૃદ્ધિ નામના એક પુરોહિત સુધી પહોંચ્યા. આ જાણીને તેઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયા અને પોતાના પુત્રોની આગ્રહભરી વિનંતીને માન આપીને તેમણે પણ પ્રાર્થના શરૂ કરી દીધી.


(વિકિપીડિયા પર આધારિત)

Wednesday, October 21, 2026

ભગત બોદાણા

ભગત બોદાણા




ભગત બોદાણા (જેમને ભક્ત બોદાણા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ૧૨મી સદીના ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના એક અગ્રણી ગુજરાતી ભક્ત હતા. તેમની અતૂટ શ્રદ્ધા અને પ્રેમને કારણે ભારતના એક મુખ્ય તીર્થસ્થળનું સ્થાન બદલાઈ ગયું હતું. ગુજરાતના ડાકોરમાં આવેલા પ્રસિદ્ધ રણછોડરાય મંદિરના નિર્માણ પાછળની ભક્તિમય પ્રેરણા તરીકે તેમને યાદ કરવામાં આવે છે.

ભગત બોદાણાનું જીવન કર્મકાંડ અને ધન-સંપત્તિ કરતાં ભક્તિની શક્તિનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે:


૧. દ્વારકાની નિયમિત યાત્રા


બોદાણા ડાકોર ગામમાં રહેતા એક ગરીબ અને સરળ વ્યક્તિ હતા. આર્થિક રીતે સંપન્ન ન હોવા છતાં, તેઓ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ (જેમને ત્યાં દ્વારકાધીશ તરીકે પૂજવામાં આવે છે) પ્રત્યે અત્યંત સમર્પિત હતા. પોતાના જીવનના મોટાભાગના સમય દરમિયાન, બોદાણા વર્ષમાં બે વાર ડાકોરથી દ્વારકા સુધી પગપાળા યાત્રા કરતા હતા. આ યાત્રા દરમિયાન તેઓ પોતાના હાથમાં તુલસીનો છોડ લઈને જતા, જેથી ભગવાનના દર્શન કરી શકે. તેમણે ૮૦ વર્ષથી વધુ ઉંમર થાય ત્યાં સુધી આ કઠિન યાત્રાનો ક્રમ અવિરત ચાલુ રાખ્યો હતો.


૨. દિવ્ય આદેશ


જેમ જેમ બોદાણાની ઉંમર વધી અને તેમનું શરીર અશક્ત થતું ગયું, તેમ તેમ તેમના માટે આ લાંબી પદયાત્રા કરવી વધુને વધુ મુશ્કેલ બની ગઈ. તેમની આ મુશ્કેલીને પારખીને, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ તેમને સ્વપ્નમાં પ્રગટ થયા. બોદાણાની આજીવન ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને, ભગવાને તેમને કહ્યું કે હવે તેમણે દ્વારકા સુધી પગપાળા જવાની જરૂર નથી. તેના બદલે, શ્રીકૃષ્ણે વચન આપ્યું કે તેઓ પોતાનું ભવ્ય મંદિર છોડીને બોદાણાની સાથે ડાકોર આવશે અને ત્યાં કાયમ માટે બિરાજમાન થશે.


૩. બળદગાડામાં યાત્રા


ભગવાનના આ દિવ્ય આદેશનું પાલન કરતા, બોદાણા એક સાધારણ (જૂનું) બળદગાડું લઈને દ્વારકા પહોંચ્યા. સ્થાનિક લોકવાયકા મુજબ, મધ્યરાત્રિએ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ ગર્ભગૃહમાંથી બહાર આવ્યા, બોદાણાના સાધારણ ગાડામાં બિરાજમાન થયા અને આ વૃદ્ધ ભક્તને પોતાની સાથે ડાકોર લઈ જવાની અનુમતિ આપી.


૪. તુલા (ત્રાજવાં)નો ચમત્કાર


જ્યારે દ્વારકાના મંદિરના પૂજારીઓને (ગુગળી બ્રાહ્મણોને) ખબર પડી કે ભગવાનની મૂર્તિ ગાયબ છે, ત્યારે તેઓ બોદાણાની પાછળ ગયા અને ડાકોરમાં તેમને પકડી લીધા. ક્રોધિત થઈને તેમણે ભગવાનની મૂર્તિ પાછી આપવાની માંગ કરી. જોકે, તેઓ એક સમાધાન માટે સંમત થયા: જો બોડાણા મૂર્તિના વજન જેટલું સોનું આપી શકે, તો તેઓ ડાકોરમાં મૂર્તિ રાખવા દેશે.

બોડાણા ગરીબ હોવાથી, તેમને લાગ્યું કે આ શરત પૂરી કરવી તેના માટે અશક્ય હશે અને મૂર્તિ પાછી મળી જશે. પરંતુ, બોડાણાની પત્ની પાસે માત્ર એક નાનકડી સોનાની નથણી હતી. અતૂટ શ્રદ્ધા સાથે, બોડાણાએ ત્રાજવાના એક પલ્લામાં તે નથણી મૂકી અને બીજા પલ્લામાં પથ્થરની ભારે મૂર્તિ રાખી. દૈવી ચમત્કારથી, ત્રાજવું તે એક નાનકડી નથણી સામે બરાબર સંતુલિત થઈ ગયું; જેણે સાબિત કર્યું કે સાચો પ્રેમ ભૌતિક સંપત્તિ કરતાં પણ વધુ મૂલ્યવાન છે.


આજની વિરાસત


ભગત બોડાણાની નિષ્કપટ ભક્તિને કારણે, ડાકોર એક શાંત ગામમાંથી ધમધમતા તીર્થસ્થળમાં પરિવર્તિત થઈ ગયું. આજે, લાખો શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારકાથી લાવવામાં આવેલી મૂળ મૂર્તિના દર્શન કરવા માટે ડાકોરના રણછોડરાય મંદિરે આવે છે.

( વિકલોપિડિયા પર આધારિત)







Sunday, October 18, 2026

શ્રી મલ્લિકાર્જુન જ્યોતિર્લિંગ મંદિર

  શ્રી મલ્લિકાર્જુન જ્યોતિર્લિંગ મંદિર




શ્રી મલ્લિકાર્જુન જ્યોતિર્લિંગ મંદિર, ભારતના આંધ્રપ્રદેશના નંદ્યાલ જિલ્લામાં શ્રીશૈલમમાં સ્થિત એક અગ્રણી હિન્દુ તીર્થસ્થાન છે, જે કૃષ્ણા નદીના કિનારે સુંદર રીતે નલ્લામલઈ ટેકરીઓ પર સ્થિત છે.

મહત્વ અને દેવતાઓ

• દ્વિ પવિત્રતા: તે ભગવાન શિવના 12 પવિત્ર જ્યોતિર્લિંગોમાંથી એક અને દેવી પાર્વતીને સમર્પિત મુખ્ય શક્તિપીઠો (ખાસ કરીને 18 મહા શક્તિપીઠો) માંના એક તરીકે અનન્ય રીતે ઉજવવામાં આવે છે, જે તેને શૈવ ધર્મ અને શક્તિવાદ બંને માટે એક દુર્લભ સંયુક્ત કેન્દ્ર બનાવે છે.

• મુખ્ય દેવતાઓ: ભગવાન શિવને અહીં મલ્લિકાર્જુન (લિંગમ દ્વારા રજૂ કરાયેલ) તરીકે પૂજાવામાં આવે છે, અને તેમની પત્ની દેવી પાર્વતીને ભ્રમરમ્બા તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.


ઇતિહાસ અને સ્થાપત્ય


• ઐતિહાસિક મૂળ: મંદિરની ઉત્પત્તિ સદીઓ જૂની છે, જેમાં ઐતિહાસિક રેકોર્ડ અને શાહી આશ્રય સાતવાહન, ઇક્ષ્વાકુ, પલ્લવ, ચાલુક્ય, રેડ્ડી અને વિજયનગર સામ્રાજ્યમાં ફેલાયેલો છે. નોંધપાત્ર ઉમેરાઓમાં રાજા કૃષ્ણદેવરાય અને મરાઠા સમ્રાટ છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ દ્વારા બાંધવામાં આવેલા પ્રવેશદ્વારોનો સમાવેશ થાય છે.

• ડિઝાઇન: આ સંકુલ દ્રવિડ અને ચાલુક્ય સ્થાપત્ય શૈલીઓનું ભવ્ય મિશ્રણ દર્શાવે છે, જે જટિલ કોતરણી અને વિશાળ પ્રવેશદ્વાર ટાવર્સ (ગોપુરમ) થી શણગારેલી વિશાળ કિલ્લા જેવી રક્ષણાત્મક દિવાલોથી ઘેરાયેલું છે.


મુલાકાતીઓની માહિતી અને માર્ગદર્શિકા


• વાતાવરણ અને આસપાસનો વિસ્તાર: નાગાર્જુનસાગર-શ્રીશૈલમ ટાઇગર રિઝર્વના મુખ્ય વિસ્તારમાં આવેલું, આ સ્થળ ગહન આધ્યાત્મિક શાંતિ અને ઇકો-ટુરિઝમ તકો બંને પ્રદાન કરે છે.

• ડ્રેસ કોડ: પરંપરાગત ભારતીય પોશાકની સખત ભલામણ કરવામાં આવે છે, ખાસ કરીને આંતરિક ગર્ભગૃહમાં પ્રવેશવા માટે (ગર્ભાલયમ અથવા સ્પર્શ દર્શન પ્રવેશ) - પુરુષો સામાન્ય રીતે ઉપરના કપડા સાથે ધોતી/પંચકચમ પહેરે છે, અને સ્ત્રીઓ સાડી અથવા સલવાર-કમીઝ પહેરે છે.

• પ્રતિબંધો: મુખ્ય મંદિર પરિસરમાં મોબાઇલ ફોન અને કેમેરા પ્રતિબંધિત છે, જોકે લોકર પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે.


(વિકિપીડિયા પર આધારિત)





Saturday, October 10, 2026

શારદીય નવરાત્રની શુભકામનાઓ



 પ્રિય વાચક મિત્રો,

આવતી કાલથી શરુ થતા શારદીય નવરાત્રની આપ સહુ મિત્રોને ‘મોગરાના ફૂલ ’ બ્લોગ વતી મહેન્દ્ર ભટ્ટની ખુબ ખુબ શુભકામનાઓ,માતાજીના આશીર્વાદ આપ સહુ મિત્રો પર અવિરત વર્ષતા રહે,

જય માતાદી,જય શ્રી કૃષ્ણ.

Saturday, September 12, 2026

પંખીડાને આ પીંજરું ……..( ગુજરાતી ભજન )

 પંખીડાને આ પીંજરું …( ગુજરાતી ભજન )



પંખીડાને આ પીંજરું જૂનું જૂનું લાગે 

બહુરે સમજાવ્યું તો યે નવું પીંજરું માંગે (૨)

પંખીડાને આ પીંજરું …….


ઉમટ્યો અજંપો એને પડના રે પ્રાણનો (૨)

અણધાર્યો કીધો મેનોરથ દૂરના પ્રયાણનો,

અણદીઠેલ દેશ જાવા લગન એને લાગે

બહુરે સમજાવ્યું તો યે …….


સોને મઢેલ બાજઠિયો ને સોને મઢેલ ઝૂલો 

હિરે મઢેલ વીંઝણો મોતીના મોંઘા મુલનો

કાજલના બનીએ ભેરુ કોઈ રંગ ન લાગે 

બહુરે સમજાવ્યું તો યે ……..


પંખીડાને આ પીંજરું જૂનું જૂનું લાગે 

બહુરે સમજાવ્યું તો યે નવું પીંજરું માંગે (૨)

પંખીડાને આ પીંજરું …….


જય શ્રી કૃષ્ણ .



Thursday, August 27, 2026

આવનારા પવિત્ર તહેવારો (૨૦૨૬)

 આવનારા પવિત્ર તહેવારો (૨૦૨૬)



ઓગષ્ટ ૨૮  રક્ષાબંધન 

સપ્ટેમ્બર ૧ નાગપાંચમ

સપ્ટેમ્બર ૨ રાંધણછઠ

સપ્ટેમ્બર ૩ શીતળાસાતમ

સેપ્ટેમ્બર ૪ જન્માષ્ટમી 

સપ્ટેમ્બર ૧૪ ગણેશ ચતુર્થી 

ઓક્ટોમ્બર ૧૦ નવરાત્રીપ્રારંભ 

ઓક્ટોબર  ૨૦ દશેરા (વિજયાદશમી )

ઓક્ટોમ્બર ૨૮ શરદપૂર્ણિમા 

નવેમ્બર  ૬ ધનતેરસ 

નવેમ્બર  ૮ દિવાળી 

નવેમ્બર. ૯ બેસતુવર્ષ 

નવેમ્બર  ૧૦ ભાઈબીજ 

નવેમ્બર  23 દેવદિવાળી. 


જય શ્રી કૃષ્ણ 


Monday, August 17, 2026

કૃષ્ણ ગીત


  કૃષ્ણ ગીત 




વૃન્દાવનકા કૃષ્ણકનૈયા સબકી આંખોકા તારા (૨)


મન હી મન ક્યુ જલે રાધિકા,મોહન તો હૈ સબકા પ્યારા 

વૃન્દાવનકા ……..,,,,


યમુના તટ પર નંદકા લાલા જબ જબ રાસ રચાયે રે 

તન મન ડોલે કાના ઐસી મધુર બંસી બજાયે રે 


સુધ બુધ ભૂલી ખડી બાપિયા જાને કૈસા જાદુ ડાલા

વૃન્દાવનકા ………,,,


રંગ સલોના ઐસા જૈસે છાયી હો ઘટા સાવનકી 

તેરી મૈં તો હુંયી દીવાની મનમોહન મનભાવનકી


તેરે ખાતર દેખ સાંવરે છોડાં મૈને જગ સારા 

વૃન્દાવનકા………..,,,

મન હી મન ક્યુ…..,,,,,,


જય શ્રી કૃષ્ણ 


 


Friday, August 14, 2026

સ્વાતંત્ર્ય દિવસની શુભકામનાઓ

 સ્વાતંત્ર્ય દિવસની શુભકામનાઓ 





 પ્રિય વાચક મિત્રો 

પંદર મી ઓગસ્ટ સ્વાતંત્ર્ય દિવસની મોગરાના ફૂલ બ્લોગ વતી  આપ સહુને ખુબ ખુબ શુભકામનાઓ 

જય હિન્દ,જય શ્રી કૃષ્ણ. 

Thursday, August 13, 2026

સોમનાથ મંદિર (જ્યોતિર્લિંગ)

સોમનાથ મંદિર (જ્યોતિર્લિંગ)



બી.કે. થાપરના નેતૃત્વમાં પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન ઈ.સ. ૧૦૦૦ પહેલાના મંદિરના ફ્લોર પ્લાન અને ખંડેર મળી આવ્યા હતા. મંદિરનો મોટાભાગનો ભાગ ખોવાઈ ગયો છે, પરંતુ પાયાના અવશેષો, નીચલી રચના તેમજ મંદિરના ખંડેરના ટુકડાઓ "ઉત્કૃષ્ટ રીતે કોતરવામાં આવેલ, સમૃદ્ધ" મંદિર સૂચવે છે. ભારતીય મંદિર સ્થાપત્યના વિદ્વાન ઢાકીના મતે, આ સોમનાથ મંદિરનું સૌથી પ્રાચીન સંસ્કરણ છે. તે, જેને ઐતિહાસિક સંસ્કૃત વાસ્તુ શાસ્ત્ર ગ્રંથો ત્રિ-અંગ સંધાર પ્રસાદ કહે છે. તેનું ગર્ભગૃહ (ગર્ભગૃહ) મુખમંડપ (પ્રવેશ ખંડ) અને ગુઢામંડપ સાથે જોડાયેલું હતું

મંદિર પૂર્વમાં ખુલતું હતું. આ નાશ પામેલા મંદિરના શેલોબેટમાં બે ભાગ હતા: ૩ ફૂટ ઊંચો પીઠ-સોકલ અને વેદીબંધ-પોડિયમ. પીઠામાં એક ઊંચો ભીત્ત હતો, જે જડ્યકુંભ સાથે જોડાયેલો હતો, જેને ઢાકી "ચપળ અને મોહક પર્ણસમૂહ પેટર્ન" થી શણગારેલો હતો. વેદીબંધના કુંભમાં સુરસેનક હતું જેમાં એક માળખું હતું જેમાં લકુલિસાની આકૃતિ હતી - આ પુરાવા પુષ્ટિ આપે છે કે ખોવાયેલું મંદિર એક શિવ મંદિર હતું.

ખોદકામમાં પશ્ચિમ છેડે એકના ટુકડા મળ્યા, જે સૂચવે છે કે કુંભ સમગ્ર દિવાલ સાથે ગોઠવાયેલા હતા. ઢાકી જણાવે છે કે કલગ મોલ્ડિંગની ઉપર એક અંતરાપટ્ટો હતો, પરંતુ તેની ડિઝાઇન અથવા સુશોભન નક્કી કરવા માટે કોઈ માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. કપોટાપલીના બચેલા ટુકડા જે મળી આવ્યા હતા તે સૂચવે છે કે "અંતરાલમાં, તે વિપરીત સ્થિતિમાં અડધા ઠાકરોથી શણગારવામાં આવ્યો હતો, જેમાં મોટા, ભવ્ય અને કાળજીપૂર્વક આકારના ગગરક લટકાવેલા કપોટાપલીના નીચલા કિનારે હતા", ઢાકી જણાવે છે.ગર્ભગૃહમાં વેદીબંધ હતો, સંભવતઃ બે સ્તરીય જંઘા સાથે મુખ્ય ચહેરા પર અંતમાં મહા-મારુ શૈલીનો પ્રભાવ દર્શાવતી છબીઓ હતી. મળી આવેલા બીજા એક ટુકડામાં "સુંદર રીતે બનાવેલ ગોળાકાર સ્તંભ અને ખટ્ટકની ટોચ પર પાંસળીદાર ખુરાચડ્ય-ચાંદી" હતી.

ઢાકી કહે છે કે, મહમૂદના સૈનિકો દ્વારા વિનાશક પ્રહાર પછી મુખચતુસ્કી કદાચ તૂટી ગઈ અને તરત જ પડી ગઈ. આ ટુકડાઓમાં કોઈ વધુ ધોવાણ કે નુકસાન થયું નહીં જે સામાન્ય રીતે અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, કારણ કે તે નવા સોમનાથ મંદિરના પાયાના ખાડામાં છોડી દેવામાં આવ્યું હતું જે મહમૂદ ગયા પછી ઝડપથી ફરીથી બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ ટુકડાઓમાં "કારીગરીની ગુણવત્તા" "ખરેખર ઉચ્ચ" છે, ખોવાયેલા મંદિરની કોતરણી "સમૃદ્ધ અને ઉત્કૃષ્ટ" હતી, ઢાકી કહે છે. વધુમાં, કેટલાક ટુકડાઓમાં 10મી સદીના પાત્રોમાં શિલાલેખનો ટુકડો છે - જે સૂચવે છે કે મંદિરનો આ ભાગ અથવા આખું મંદિર 10મી સદીમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું.[92]

૧૯મી સદીના ખંડેર સોમનાથ મંદિરને આંશિક રીતે મસ્જિદમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યું

વસાહતી યુગના પુરાતત્વવિદો, ફોટોગ્રાફરો અને સર્વેયરોના પ્રયાસોથી ૧૯મી સદીમાં સોમનાથ મંદિરના ખંડેરોમાં જોવા મળતી સ્થાપત્ય અને કલા અંગે અનેક અહેવાલો પ્રાપ્ત થયા છે.[93] ૧૯મી સદીમાં સોમનાથ મંદિર અને સોમનાથ-પાટણ-વેરાવળ શહેરની સ્થિતિના પ્રારંભિક સર્વેક્ષણ અહેવાલો ૧૮૩૦ થી ૧૮૫૦ ની વચ્ચે બ્રિટિશ અધિકારીઓ અને વિદ્વાનો દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા. એલેક્ઝાન્ડર બર્ન્સે ૧૮૩૦ માં આ સ્થળનું સર્વેક્ષણ કર્યું હતું, જેમાં સોમનાથ સ્થળને "દૂર-પ્રસિદ્ધ મંદિર અને શહેર" ગણાવ્યું હતું. તેમણે લખ્યું હતું:[

સોમનાથનું મહાન મંદિર પટ્ટણના ઉત્તર-પશ્ચિમ બાજુએ, દિવાલોની અંદર, એક ઉંચી જમીન પર ઉભું છે, અને ફક્ત તેમના દ્વારા સમુદ્રથી અલગ પડે છે. તે પચીસ માઇલના અંતરે દૃશ્ય હોઈ શકે છે. તે એક વિશાળ પથ્થરની ઇમારત છે, જે દેખીતી રીતે પ્રાચીનકાળની છે. સામાન્ય રીતે હિન્દુ મંદિરોથી વિપરીત, તેમાં ત્રણ ગુંબજ છે, જેમાંથી પહેલો પ્રવેશદ્વારની છત બનાવે છે, બીજો મંદિરનો આંતરિક ભાગ છે, ત્રીજો ગર્ભગૃહ છે, જ્યાં હિન્દી ભક્તિના ભંડાર જમા કરવામાં આવ્યા હતા. બે બાહ્ય ગુંબજ નાના છે: મધ્ય ગુંબજ ત્રીસ ફૂટથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવે છે, જે ચૌદ પગથિયાંમાં શિખર સુધી ટેકરાય છે, અને તેનો વ્યાસ લગભગ ચાલીસ ફૂટ છે. તે સંપૂર્ણ છે, પરંતુ જે છબીઓ એક સમયે ઇમારતના આંતરિક અને બાહ્ય ભાગને શણગારતી હતી તે વિકૃત થઈ ગઈ છે, અને કાળા પોલિશ્ડ પથ્થરો જે તેના ફ્લોરને બનાવે છે તે ઓછા પવિત્ર હેતુઓ માટે નાગરિકો દ્વારા દૂર કરવામાં આવ્યા છે. બે આરસપહાણના સ્લેબ, કુરાનમાંથી વાક્યો અને માંગરોલ ઇસા વિશેના શિલાલેખો, તે મુસ્લિમ લાયક ક્યાં રહે છે તે દર્શાવે છે. તે શહેરની પશ્ચિમ બાજુએ આવે છે, અને તે સ્થળ હજુ પણ શ્રદ્ધાળુ મુસ્લિમો દ્વારા વારંવાર આવે છે. તેની નજીક એક ગુંબજ છે, જે થાંભલાઓ પર આધારીત છે, જે સુલતાનના રોકડ રક્ષકની કબરને ચિહ્નિત કરે છે, અને અન્ય ઘણા લોકો સાથે; અને આખું શહેર મસ્જિદોના અવશેષોથી ઘેરાયેલું છે, અને એક વિશાળ કબ્રસ્તાન, 'યુદ્ધનું મેદાન, જ્યાં "કાફિરો" પર વિજય મેળવ્યો હતો, તે પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે, અને પટ્ટણની વિશાળ દિવાલો, ખોદેલા ખાડા, પાકા રસ્તાઓ અને ચોરસ પથ્થરની ઇમારતો, તેની ભૂતપૂર્વ મહાનતા જાહેર કરે છે. હાલમાં શહેર એક સંપૂર્ણ ખંડેર છે, તેના ઘરો લગભગ ખાલી છે અને ફક્ત એક નવા અને વિશાળ મંદિર માટે, જે સોમનાથના દેવને રાખવા માટે તે અદ્ભુત સ્ત્રી, અહલ્યા બાઈ, હોલકરની પત્ની દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે. 

— એલેક્ઝાન્ડર બર્ન્સ[94]

તેઓ જણાવે છે કે આ સ્થળ બતાવે છે કે મંદિરને કમાનવાળા મુસ્લિમ માળખામાં કેવી રીતે બદલવામાં આવ્યું હતું, આ ભાગોને "મંદિરના બાહ્ય ભાગના વિકૃત ટુકડાઓ" અને "ઊંધી હિન્દુ છબીઓ" સાથે ફરીથી બનાવવામાં આવ્યા હતા. બર્ન્સ કહે છે કે જર્જરિત સોમનાથ મંદિરમાં આવા ફેરફારો તેને "મોહમ્મદ અભયારણ્ય" બનાવવા માટે આ સ્થળના "મુહમ્મદ વિનાશનો પુરાવો" છે. [94] બર્ન્સે તેમણે સાંભળેલી કેટલીક પૌરાણિક કથાઓ, કડવી સાંપ્રદાયિક લાગણીઓ અને આરોપો, તેમજ આ "કાફલાના ભૂમિ" માં તેમની જીત વિશે "જૂનાગર [જૂનાગઢ] ના આરબો" ના નિવેદનોનો સારાંશ પણ આપ્યો. [94]

કેપ્ટન પોસ્ટન્સનો સર્વે રિપોર્ટ ૧૮૪૬ માં પ્રકાશિત થયો હતો. તેઓ જણાવે છે: [95]

પટ્ટણ, અને દેશનો તે ભાગ જ્યાં તે સ્થિત છે, તે હવે જૂનાગઢના નવાબ, મોહમ્મદ શાસક હેઠળ છે, અને આ શહેર પોતે જ તેના મૂળ હિન્દુ પાત્રનો સૌથી વિચિત્ર નમૂનો રજૂ કરે છે, જે તેની દિવાલો, દરવાજા અને ઇમારતોમાં સચવાયેલો છે, મોહમ્મદની નવીનતાઓ અને મૂર્તિપૂજકતાના નિશાનોને ભૂંસી નાખવાના અભ્યાસ કરાયેલા પ્રયાસ છતાં; શહેરમાં અહીં અને ત્યાં જોવા મળતી મસ્જિદો પણ જીતી લીધેલા પવિત્ર ઇમારતોમાંથી બનાવેલી સામગ્રી દ્વારા બનાવવામાં આવી છે, અથવા, જેમ સિંધના ઇતિહાસકારો કહે છે, "સાચા વિશ્વાસીઓએ મૂર્તિપૂજકોના મંદિરોને પ્રાર્થના સ્થળોમાં ફેરવી દીધા." જૂનું પટ્ટણ આજે પણ તેના રહેવાસીઓ સિવાય તમામમાં એક હિન્દુ શહેર છે - કદાચ પશ્ચિમ ભારતના સૌથી રસપ્રદ ઐતિહાસિક સ્થળોમાંનું એક. [...] સોમનાથ હવે જે દેખાવ ધરાવે છે તે ધારણ કરે છે, એક મંદિર જે સ્પષ્ટપણે મૂર્તિપૂજક મૂળનું છે, જે વિવિધ ભાગોમાં મુસ્લિમ શૈલીની સ્થાપત્યની રજૂઆત દ્વારા બદલાયું છે, પરંતુ તેની સામાન્ય યોજના અને નાના લક્ષણોને અખંડ છોડી દે છે. [...] મંદિરમાં એક મોટો લંબચોરસ હોલ છે, જેના એક છેડેથી એક નાનો ચોરસ ખંડ અથવા ગર્ભગૃહ નીકળે છે. હોલનું કેન્દ્ર આઠ કમાનોના અષ્ટકોણ પર એક ઉમદા ગુંબજ દ્વારા કબજો કરવામાં આવ્યો છે; છતનો બાકીનો ભાગ ટેરેસ થયેલ છે અને અસંખ્ય સ્તંભો દ્વારા ટેકો આપવામાં આવ્યો છે. ત્રણ પ્રવેશદ્વાર છે. ઇમારતની બાજુઓ મુખ્ય બિંદુઓ તરફ છે, અને મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પૂર્વ બાજુએ દેખાય છે. આ દરવાજા અસામાન્ય રીતે ઊંચા અને પહોળા છે, પિરામિડલ અથવા ઇજિપ્તીયન સ્વરૂપમાં, ટોચ તરફ ઘટતા જાય છે; તેઓ ઇમારતની અસરમાં ઘણો ઉમેરો કરે છે. આંતરિક રીતે, સમગ્ર સંપૂર્ણ વિનાશનું દ્રશ્ય રજૂ કરે છે; ફૂટપાથ બધે પથ્થરો અને કચરાના ઢગલાથી ઢંકાયેલો છે; દિવાલોના ચહેરા, થાંભલાઓના પાટિયા, ટૂંકમાં, દરેક ભાગ જે શણગારને અનુરૂપ કંઈપણ ધરાવે છે, તેને વિકૃત અથવા દૂર કરવામાં આવ્યો છે, (જો મહમુદ દ્વારા નહીં, તો તે લોકો દ્વારા જેમણે પાછળથી આ મંદિરને તેના વર્તમાન અર્ધ-મોહમ્મદિયન દેખાવમાં રૂપાંતરિત કર્યું હતું). [...] બાહ્ય રીતે આખી ઇમારતો સૌથી વધુ વિસ્તૃત રીતે કોતરવામાં આવી છે અને આકૃતિઓથી શણગારેલી છે, એકલ અને વિવિધ પરિમાણોના જૂથોમાં, તેમાંથી ઘણી કોઈ કદની હોય તેવું લાગે છે; પરંતુ અહીં વિકૃતિકરણનું કામ એટલું મહેનતપૂર્વક કરવામાં આવ્યું હતું કે મોટી આકૃતિઓનો ભાગ્યે જ એક થડ બચ્યો છે, જ્યારે સૌથી નાનામાંથી થોડા પણ ઘાયલ થયા નથી. પશ્ચિમ બાજુ સૌથી સંપૂર્ણ છે: અહીં થાંભલા અને આભૂષણો ઉત્તમ રીતે સાચવવામાં આવ્યા છે. આગળનો પ્રવેશદ્વાર પોર્ટિકોથી શણગારેલો છે, અને બે પાતળા મિનારાઓ દ્વારા મુસ્લિમ શૈલીમાં એટલા બધા શણગારેલા છે કે તેઓ, તેમજ ગુંબજ, સ્પષ્ટપણે મૂળ ઇમારતમાં ઉમેરવામાં આવ્યા છે.

— થોમસ પોસ્ટન્સ

સોમનાથ મંદિરના ખંડેરો વિશે વધુ વિગતવાર સર્વેક્ષણ અહેવાલ ૧૯૩૧માં હેનરી કાઉસેન્સ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો.[93] કાઉસેન્સ જણાવે છે કે સોમનાથ મંદિર હિન્દુ ચેતનાને પ્રિય છે, તેનો ઇતિહાસ અને ખોવાયેલ ભવ્યતા તેમને યાદ છે, અને પશ્ચિમ ભારતમાં બીજું કોઈ મંદિર "હિંદુ ધર્મના ઇતિહાસમાં સોમનાથ-પટ્ટણ ખાતે સોમનાથના મંદિર જેટલું પ્રખ્યાત નથી". હિન્દુ યાત્રાળુઓ અહીંના ખંડેરો તરફ ચાલે છે અને ગુજરાતના દ્વારકાની તેમની યાત્રા સાથે તેની મુલાકાત લે છે, જોકે તે ૧૯મી સદીના અંધકારમય સ્થળ, "ખંડેર અને કબરો" થી ભરેલું છે.[96] તેમના સર્વેક્ષણ અહેવાલમાં જણાવાયું છે:[93]

સોમનાથનું જૂનું મંદિર શહેરમાં આવેલું છે, અને તેના પૂર્વ છેડા તરફ કિનારે ઉભું છે, જે એક ભારે બાંધેલી જાળવણી દિવાલ દ્વારા સમુદ્રથી અલગ થયેલ છે જે મંદિરના પાયાની આસપાસની જમીનને ધોવાથી અટકાવે છે. મંદિરની દિવાલોના હવે થોડા અવશેષો છે; ઇમારતને મસ્જિદમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે તેને મોટા પ્રમાણમાં ફરીથી બનાવવામાં અને કાટમાળથી પેચ કરવામાં આવી છે. મહાન ગુંબજ, ખરેખર આખી છત અને ઠોકરવાળા મિનારા, જેમાંથી એક આગળના પ્રવેશદ્વારની ઉપર રહે છે, તે મુહમ્મદના ઉમેરાઓના ભાગો છે. [...] એક જ હકીકત દર્શાવે છે કે મંદિર મોટા પાયે બનાવવામાં આવ્યું હતું, અને તે છે તેના ભોંયરામાં અશ્વથર અથવા ઘોડાના ઢાળની હાજરી. તે કદાચ સિદ્ધપુર ખાતે રુદ્ર માલા જેટલું જ કદનું હતું, જે લંબાઈમાં લગભગ 140 ફૂટ હતું. [...] દિવાલો, અથવા, ઓછામાં ઓછું, તેમનો બાહ્ય આવરણ, મોટાભાગે પડી ગયા પછી, ઘણી જગ્યાએ, એક જૂના મંદિરના ભોંયરાના સમાપ્ત ચણતર અને મોલ્ડિંગ પ્રગટ થાય છે, જે મંદિર, જે આપણે હવે જોઈએ છીએ, બાંધવામાં આવ્યું ત્યારે સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવ્યું ન હોય તેવું લાગે છે, આ જૂના મંદિરના કેટલાક ભાગો દેખીતી રીતે પાછળના ચણતરનું હૃદય અને મુખ્ય ભાગ બનાવવા માટે સ્થાને છોડી દેવામાં આવ્યા હતા. [...] ઘણા કારણોસર, હું એવા નિષ્કર્ષ પર આવ્યો છું કે ખંડેર મંદિર, જે હાલમાં ઉભું છે, મુસ્લિમ ઉમેરાઓ સિવાય, તે ગુજરાતના રાજા કુમારપાલ દ્વારા 1169 ની આસપાસ બાંધવામાં આવેલા મંદિરનો અવશેષ છે.

— હેનરી કૌસેન્સ

હાલનું મંદિર

હાલનું મંદિર મારુ-ગુર્જરા સ્થાપત્ય (જેને ચૌલુક્ય અથવા સોલંકી શૈલી પણ કહેવાય છે) મંદિર છે. તેમાં "કૈલાશ મહામેરુ પ્રસાદ" સ્વરૂપ છે, અને તે ગુજરાતના મુખ્ય કડિયાઓમાંના એક, સોમપુરા સલાટની કુશળતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.[98]

નવા સોમનાથ મંદિરના સ્થાપત્યકાર પ્રભાશંકરભાઈ ઓઘડભાઈ સોમપુરા હતા, જેમણે 1940 ના દાયકાના અંતમાં અને 1950 ના દાયકાની શરૂઆતમાં જૂના પુનઃપ્રાપ્ત કરી શકાય તેવા ભાગોને નવી ડિઝાઇન સાથે પુનઃપ્રાપ્ત કરવા અને સંકલિત કરવા પર કામ કર્યું હતું. નવું સોમનાથ મંદિર જટિલ રીતે કોતરવામાં આવ્યું છે, બે સ્તરનું મંદિર સ્તંભવાળા મંડપ અને 212 રાહત પેનલો સાથે.

મંદિરનો શિખર, અથવા મુખ્ય શિખર, ગર્ભગૃહથી ૧૫ મીટર (૪૯ ફૂટ) ઊંચો છે, અને તેની ટોચ પર ૮.૨ મીટર ઊંચો ધ્વજસ્તંભ છે.[98] કલા અને સ્થાપત્ય ઇતિહાસકાર આનંદ કુમારસ્વામીના મતે, અગાઉના સોમનાથ મંદિરના ખંડેર સોલંકી શૈલીનું પાલન કરતા હતા, જે ભારતના પશ્ચિમી પ્રદેશોમાં જોવા મળતા વેસર વિચારોથી પ્રેરિત નાગર સ્થાપત્ય છે.[100]

૧૯મી સદીમાં ખંડેર સ્વરૂપમાં મળેલા પુનઃનિર્મિત મંદિર અને વર્તમાન મંદિરમાં નોંધપાત્ર કલાકૃતિઓ સાથે અગાઉના મંદિરના પુનઃપ્રાપ્ત ભાગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. નવા મંદિરમાં થોડા જૂના મંદિરો સાથે નવા પેનલો ઉમેરવામાં આવ્યા છે અને સંકલિત કરવામાં આવ્યા છે, પથ્થરનો રંગ બંનેને અલગ પાડે છે. ઐતિહાસિક કલાકૃતિવાળા પેનલો અને સ્તંભો સોમનાથ મંદિરની દક્ષિણ અને દક્ષિણપશ્ચિમ બાજુએ જોવા મળે છે અને છે.[101]

સામાન્ય રીતે, રાહતો અને શિલ્પો વિકૃત છે, એટલા માટે કે મોટાભાગના લોકો માટે પેનલો પર "બાકી રહેલી થોડી છબીઓ ઓળખવી" મુશ્કેલ છે, કૌસેન્સ જણાવે છે. [101] દક્ષિણ બાજુએ એક મૂળ નટરાજ (તાંડવ શિવ), કાપેલા હાથ અને વિકૃત ચહેરા સાથે, જોઈ શકાય છે. જમણી બાજુએ એક વિકૃત નંદી છે. આની ડાબી બાજુ શિવ-પાર્વતીના નિશાન છે, જેમાં દેવી તેમના ખોળામાં બેઠેલી છે. [101] ઉત્તર-પૂર્વ ખૂણા તરફ, ઐતિહાસિક હિન્દુ મંદિરોમાં રામાયણના દ્રશ્યો જેવા બેન્ડમાં પેનલોના ભાગો શોધી શકાય છે. કૌસેન્સ જણાવે છે કે "મુખ્ય પ્રવેશદ્વારની બંને બાજુએ સુંદર ઊભી મોલ્ડિંગ" સાથે વિભાગો જોઈ શકાય છે, અને આ સૂચવે છે કે નાશ પામેલું મંદિર "અતિશય સમૃદ્ધ રીતે કોતરવામાં આવ્યું હતું". મંદિરમાં સંભવતઃ વૈદિક અને પૌરાણિક દેવતાઓની આકાશગંગા હતી, કારણ કે આંશિક રીતે બચી ગયેલી રાહતમાંથી એક સૂર્યની પ્રતિમા દર્શાવે છે - તેના હાથમાં બે કમળ. [101]

જૂના મંદિરમાં ખુલ્લી યોજના હતી, જેમાં મોટી બારીઓ હતી જે મંડપ અને પરિક્રમા માર્ગમાં પ્રકાશ પ્રવેશ કરે છે. સોમનાથ મંદિરની અંદર અને સ્તંભો પરની જટિલ અને વિગતવાર કલાકૃતિ માઉન્ટ આબુ ખાતેના લુણા વસાહી મંદિરમાં જોવા મળતી કલાકૃતિઓ જેવી જ હતી.[102]

(વિકલોપીડિયાના આધારે )


સહુ વાચક મિત્રોને પવિત્ર શ્રાવણ માસની શુભકામનાઓ 

હર હર મહાદેવ 

Tuesday, August 4, 2026

શંકર તેરી જટામેં


 શંકર તેરી 
જટામેં





શંકર તેરી જટામેં બેહતી હૈ ગંગધારા (૨)

કાલી ઘટાકે અંદર જિમી દામિની ઉજારા

ગલ મૂંડ માલા રાજે શશી ભાલમે બિરાજે 

ડમરુની નાદ બાજે કરમે ત્રિશુલ ભારા


દૃગ તીન તેજ રાશી કટિબંધ નાગપાશી

ગિરજા હૈ સંગ દાસી સબ વિશ્વકે આધારા

શંકર તેરી …….


મૃગચર્મ વસનધારી વૃષરાજ પર સવારી 

નિજ ભક્ત દુઃખહારી કૈલાસમે બિહારા 

શંકર તેરી ……..


શીવનામ જો ઉચાટે સબ પાપ દોષ તારે 

બ્રહ્માનંદ ન વિસારે ભવસિંધુ પાર તારા 

શંકર તેરી.,,,,,,,


હર હર મહાદેવ 




ઓશો ની દ્રષ્ટિએ

 


ઓશો ની દ્રષ્ટિએ 




પોતાને શાંત રાખતા શીખો કેમકે જીવનની ખુબ મોટી શક્તિ શાંતિમાં છુપાયેલી હોય છે શોરમાં નહિ.જયારે મન શાંત હોય છે ત્યારે બધીજ મુશ્કેલીયો તેની મેળે ઉકેલાવા લાગે છે. પણ મન જયારે બેચેન હોય ત્યારે એક નાની વાત પણ મોટું તોફાન ઉભું કરી દે છેઃ આજનો માણસ બહારની દુનિયાને જીતવામાં પડ્યો  છેઃ કે કેટલા પૈસા કમાયા ,કેટલી આબરૂ વધી,કેટલી ઓરખાણ વધી પણ પોતાની અંદર રહેલી દુનિયા હારી ચુક્યો છેં તેને કોઈ ચેન પડતું નથી.

હું તે ભીડથી દૂર રહેવા માંગુ છું જ્યાં લોકો પોતાના હોવાનું નાટક કરે છે .કેમકે સંબંધો શબ્દોથી નહિ સચ્ચાઈથી અનુભવાય છે.ભીડમાં ઘણા લોકો મળી જાય  છે પણ પોતાના ઘણા ઓછા અને પ્રેમ એક દેખાવ બની જાય ત્યાં એકલું રહેવું જ સારું,જુઠા સ્મિતથી તો દૂર રેહવાય,જ્યાં શાંતિ મુશ્કેલ છે.

તે બધી જ વ્યક્તિને ત્યજી દો જે આપનાં દુઃખનું કારણ બને,પ્રેમ ક્યારેય દુઃખ નથી આપતો દુઃખી કરે છે સ્વાર્થ, છળ અને અપમાન જે વારંવાર આપણી શાંતિ છીનવી લે તેનાથી દૂર રહેવામાં જ ડહાપણ છે કેમકે આપણું સન્માન બચાવવું કોઈ પણ સંબંધ બચાવવાથી ઘણું સારું છે.

આ સંસારમાં કોઈ કોઈનું નથી હોતું, લોકો સાથે ચાલે છે બસ થોડે દૂર સુધી જેમ રસ્તામાં બે મુસાફરો મળી જાય છે  પછી કૈક વાતો કરે છે પછી પોત પોતાના રસ્તે ચાલ્યા જાય છે પણ તમે શું કરો છો ? એ મુસાફરને જ પોતાની મંજિલ માની લો છો ? અને ત્યાંજ તમારી ભૂલ થઇ જાય છે, તમારો જન્મ એકલો થયો તમારે મરવાનું પણ એકલા જ છે તે નક્કી છે. પછી વચમાં આ જૂથો સહારો શા માટે ? તમારે એકલા તમારા જોર પર જીવતા શીખવું પડશે. જે માણસે એકલા પોતાના જોર પર જીવતા શીખી લીધું તેને કોઈ દુઃખી નહિ કરી શકે કેમકે તેનો આનંદ અંદરથી આવે છે તે કોઈ ઉપર નિર્ભર નથી હોતો પણ તમે તમારું જીવન બીજાના ભરોસા પર જીવો, કોઈ તમારા વખાણ કરી દે તો તમે ખુશ થઈ જાઓ છો, કોઈ તમને ખોટું કહી દે તો તમે સદંતર તૂટી જાઓ છો,તમે એટલા કમજોર કેમ છો? જે માણસનું મન બીજાની વાણી પર નિર્ભર થયું તે શાંત નથી રહી શકતો માટે એકલા જીવવાની કળા શીખી આનંદમગ્ન થાઓ.

જય શ્રી કૃષ્ણ 

Wednesday, July 29, 2026

સર્વગુણ સંપન્ન શાક #કંટોલા’ કે #કંકોડા



વરસાદી મોસમનું સર્વગુણ સંપન્ન શાક #કંટોલા’ કે #કંકોડા



આપણે હંમેશાં આહારતજ્જ્ઞો તથા વડીલો પાસેથી સાંભળતા આવ્યા છીએ કે મોસમ પ્રમાણેનો આહાર જ તંદુરસ્ત સ્વાસ્થ્યની ગુરુચાવી છે. હાલમાં તો પ્રત્યેક ફળફળાદિ સ્વાદને ધ્યાનમાં રાખીને જ લોકો ખાતા હોય છે. આયુર્વેદમાં પણ ઉલ્લેખ જોવા મળે છે કે ઋતુ પ્રમાણેનો આહાર જ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. ચોમાસાની શરૂઆત થાય તેની સાથે ખાસ ફળફળાદિ તથા શાકભાજી બજારમાં જોવા મળે. જેમ કે કારેલાં, ભીંડા, કૂણું આદું, કંટોળાં તો ફળમાં રાસબરી-પ્લમ, જાંબુ વગેરે. કંટોલા વરસાદી ઋતુમાં જ બજારમાં જોવા મળે છે. અનેક સ્વાદપ્રેમી વરસાદી મોસમમાં કંટોલાની આતુરતાથી રાહ જોતા હોય છે. જેવાં કંટોલા દેખાયાં કે તરત જ તેનું શાક ચાર મહિના નિયમિત ધરાઈને ખાતા હોય છે.

શું આપ પણ કંટોલાના શોખીન છો? તો જાણી લો કંટોલાનો ઉપયોગ આહારમાં કરીને આરોગ્યના ફાયદા. તેને શરીરમાં લોહી બનાવવાનું મશીન પણ કહેવામાં આવે છે. મોટા ભાગે તો કંટોલાની છાલને હળવેથી છોલીને તેનું શાક બનાવવામાં આવે છે. તો કંટોલાની વિવિધ વાનગી પણ બનાવી શકાય છે. જેમ કે કંટોલાનું શાક, કંટોલાનાં ભજિયાં, કંટોલાની ચિપ્સ પણ બનાવી શકાય છે. કંટોલાનું અથાણું પણ બનાવી શકાય છે. કંટોલાનું રસાવાળું શાક પણ બનાવીને ખાવામાં આવે છે. 

કંટોલાનું વૈજ્ઞાનિક નામ મોમોરડીકા ડાયોઈકા (Momordica dioica) છે અને તે કુકરબીટેસી (Cucurbitaceae‎) કુળની વનસ્પતિ છે. અંગ્રેજીમાં જેને સ્પાઈન ગૉર્ડ, સંસ્કૃતમાં પીતપુષ્પા, કર્કોટકી કે મહાજાલ, હિન્દીમાં ખેકસા કે કંકોડા, આસામીમાં બટકરીલા, તેલુગુમાં આગાકર, તમિલમાં એગારવલ્લી, બંગાળીમાં બોનકરેલા, મરાઠીમાં કર્ટોલી કે કંટોલે, પંજાબીમાં ધારકરેલા કે કિરર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ગુજરાતીમાં કંટોલા કે કંકોડાં તરીકે ઓળખાતું શાક ‘સર્વગુણ સંપન્ન’ શાક કહેવાય છે. તે સર્વગુણ સંપન્ન શા માટે કહેવાય છે? તેવો પ્રશ્ર્ન આપના મનમાં થતો હોય તો ચાલો કંટોલાની ખાસ વાતો જાણી લઈએ.

કંટોલા બહુવર્ષાયુ અને દ્વિસદની સૂત્રરોહિ પ્રકારની વનસ્પતિ છે. (દ્વિસદની એટલે કે નર કંટોલા અને માદા કંટોલાના વેલ અલગ અલગ હોય છે.). પર્ણના આધાર પાસે આરોહણ માટે સૂત્ર (તંતુ) આવેલા હોય છે. બંને પ્રકારનાં વેલાના પર્ણ અને રચના અલગ અલગ હોય છે. નર ફૂલ પીળા રંગનું, તેમાં ફક્ત પુંકેસર અને નિપત્ર આવેલું હોય છે. માદા ફૂલો પણ પીળા રંગના અને ફક્ત સ્ત્રીકેસર ધરાવે છે. ફલન માટે નર કંટોલાના વેલા હોવા જરૂરી છે. ફળ લંબગોળ અને સપાટી ખરબચડી અને માંસલ હોય છે. ફળો કાચા હોય ત્યારે લીલા અને પાકે ત્યારે પીળાશ પડતાં કેસરી રંગના બને છે અને અંદરના બીજ ઘેરા લાલ રંગના જોવા મળે છે. તેને બીજ અને કંદ વડે ઉછેરી શકાય છે.

નાનાં અમથાં, દેખાવમાં લીલાંછમ, સ્વાદની વાત કરીએ તો લાજબાવ, સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો અનેક ગુણોનો ખજાનો છુપાયેલો જોવા મળે. શક્તિવર્ધક તાકાતવાન બનાવનાર શાક એટલે જ કંટોલા તેવી પણ ઉપમા તેને આપવામાં આવી છે. પ્રકૃતિએ જ્યારે લીલીછમ જાજમ ચારેતરફ બિછાવી હોય તેવી મોસમ એટલે જ ચોમાસું. ચોમાસામાં જ ખાસ ઊગતાં કંટોલા દેખાવમાં પણ આકર્ષક લાગતાં હોય છે. થોડાં વર્ષો પહેલાં કંટોલાની વાત નીકળે એટલે નાનું નાનું લીલુંછમ કુદરતની કરામત ધરાવતું શાક આંખો સમક્ષ દેખાય. હવે તો કંટોલા પણ નાના જામફળની સાઈઝના ખેડૂતો ઉગાડવા લાગ્યા છે. તેની વેલ ધીમે ધીમે ઊગે છે. મીઠાં કારેલાં તરીકે ઓળખાતું શાક એટલે જ કંટોલા. કંટોલાના વિવિધ ફાયદા જાણ્યા બાદ સર્વગુણ સંપન્ન શાકની ખેતી દેશ-વિદેશમાં મોટા પ્રમાણમાં ખેડૂતો કરવા લાગ્યા છે. ભારતના પહાડી વિસ્તારમાં કંટોલાની ખેતી મોટા પ્રમાણમાં કરવામાં આવતી હોય છે. સામાન્ય રીતે શરીરની તાકત વધારવા માટે વિવિધ સપ્લિમેન્ટનો સહારો લેવામાં આવતો હોય છે. આપને જાણીને આશ્ર્ચર્ય થશે કે ફક્ત ચોમાસાની મોસમમાં જ મળતાં કંટોલાનો થોડા દિવસો પૂરતો આહારમાં ઉપયોગ કરવાથી શરીરમાં શક્તિનો સંચાર થવા લાગે છે.

આયુર્વેદમાં પણ કંટોલાના અગણિત ફાયદા જણાવવામાં આવ્યા છે. તેનું શાક જ નહીં, પરંતુ તેનાં પાંદડાં તથા મૂળના ફાયદા પણ આયુર્વેદમાં જણાવવામાં આવ્યા છે. માંસથી 50 ગણી વધુ તાકાત કંટોલામાં સમાયેલી હોય છે. તે પ્રોટીનનો ખજાનો ગણાય છે. જો થોડા દિવસ તેનું સેવન કરવામાં આવે તો શરીરમાં શક્તિનો સંચાર થઈ જાય છે. શરીર લોખંડી બની જાય છે.

• કંટોલાના સ્વાસ્થ્યવર્ધક ફાયદા

• ગર્ભાવસ્થામાં ગુણકારી ગણાય છે

ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન શરીરમાં અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ બદલાવ કે સ્થિતિ ઊભી થતી જોવા મળે છે. જેમાં એક છે ન્યુરલ ટ્યુબ ડિફેક્ટ્સ. તાજાં કંટોલાનો આહારમાં ઉપયોગ કરવાથી શરીરમાં વિટામિન બી, વિટામિન સીની માત્રા શરીરમાં જળવાઈ રહે છે. શરીરમાં કોશિકાના વિકાસ માટે ગુણકારી ગણાય છે. ગર્ભવતી મહિલા ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન કંટોલાનું સેવન કરે તો ન્યુરલ ટ્યુબ ડિફેક્ટ્સની સંભાવના ઓછી થઈ જાય છે.

• ત્વચા માટે પણ ફાયદાકારક

કંટોલામાં બિટા-કેરોટિન, અલ્ફા-કેરોટિન, લ્યુટેન તથા જેક્સેથિન્સ જેવા ફ્લેવોનોઈડ્સ સમાયેલા જોવા મળે છે. વધતી વયને અટકાવવા માટે તથા ત્વચા ઉપર પડતી કરચલીને અટકાવવા પણ કંટોલાનો આહારમાં પ્રમાણભાન સાથે ઉપયોગ હિતકારી ગણાય છે.

• વજન ઘટાડવામાં લાભદાયી

કંટોલામાં ફાઈબરની માત્રા સારા પ્રમાણમાં સમાયેલી જોવા મળે છે આથી ભોજનમાં તેનો ઉપયોગ કરવાથી લાંબા સમય સુધી ભૂખ લાગતી નથી. અકારણ ખાવાની આદતથી બચી શકાય છે. કંટોલામાં કૅલરીનું પ્રમાણ અત્યંત ઓછું જોવા મળે છે આથી વજન ઘટાડવા માગતા લોકો માટે તો કંટોલા એક ઔષધિ જેવા અસરકરાક ગણાય છે.

• કૅન્સરથી બચવા ઉપયોગી

કંટોલામાં લ્યુટેન સહિત અન્ય કેટલાંક કૅન્સર વિરોધી સત્ત્વ સમાયેલાં જોવા મળે છે જે કૅન્સરથી બચાવે છે. પરિણામે વર્ષાઋતુમાં મળતાં કંટોલાને સપ્તાહમાં ત્રણથી ચાર વખત ખાવાની સલાહ નિષ્ણાતો આપતા હોય છે.

• શરદી-તાવમાં ગુણકારી

મોસમમાં બદલાવને કારણે અનેક વખત શરદી-તાવની ફરિયાદ આમ વાત બની જાય છે. આવા સંજોગોમાં કંટોલાનો ઉપયોગ લાભકારી ગણવામાં આવે છે. કંટોલામાં ઍન્ટિ-એલર્જિક, એનાલ્જેસિક ગુણ સમાયેલા જોવા મળે છે. આથી શરદી-તાવ કે ખાંસી જેવી બીમારીમાં ગુણકારી ગણાય છે. કબજિયાત કે અપચાની ફરિયાદ ધરાવતા લોકો માટે પણ ચોમાસામાં કંટોલાનું સેવન રામબાણ ઈલાજ માનવામાં આવે છે.

• આંખોની તંદુરસ્તી માટે લાભદાયક

કંટોલામાં ભરપૂર માત્રામાં વિટામિન એ સમાયેલું જોવા મળે છે. વિટામિન એ આંખો માટે અતિ ગુણકારી ગણાય છે. આથી ચોમાસામાં કંટોલાનું સેવન કરવું હિતાવહ ગણાય છે. આંખોનું તેજ વધારવામાં મદદ કરે છે.

• પથરીની સમસ્યામાં ઉપયોગી

એવું કેહવાય છે કે પથરીની સમસ્યામાં કંટોલાના બીજના પાઉડરનો ઉપયોગ આહારમાં કરવાથી પથરીની સમસ્યામાં રાહત મળે છે. કંટોલાના બીજનો પાઉડર બનાવીને એક ગ્લાસ દૂધમાં તેને ભેળવી દેવો. ગરમા ગરમ દૂધમાં ભેળવીને પીવાથી પથરીમાં રાહત મળે છે. કંટોલાના ઔષધીય ગુણોને કારણે મૂત્રાશયમાં પથરીની સમસ્યા હોય તો તેમાંથી રાહત મળે છે.

• ડાયાબિટીસના દર્દી માટે ગુણકારી

ડાયાબિટીસના દર્દીમાં લોહીમાં શર્કરાની માત્રા વધી જાય તો તેમને શરીરમાં તકલીફ થવા લાગે છે. તેમને ઈન્સ્યુલિન લેવું પડે છે. કંટોલાના છોડમાં જ ઈન્સ્યુલિનની માત્રા સમાયેલી છે. જેમાં ફાઈબર તથા પાણીની માત્રા વધુ સમાયેલી હોય તેવો ખોરાક ડાયાબિટીસના દર્દી માટે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. કંટોલામાં ફાઈબર તથા પાણીની માત્રા સારા પ્રમાણમાં સમાયેલી છે.

• બ્લડપ્રેશરને નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદરૂપ

કંટોલામાં મોમોરડીસિન તથા ફાઈબરની માત્રા સારા પ્રમાણમાં સમાયેલી છે જે બ્લડપ્રેશરના દર્દીઓ માટે રામબાણ ઈલાજ ગણવામાં આવે છે.

નોંધ: આહારતજ્જ્ઞોનું માનવું છે કે શાકભાજીમાં પ્રાકૃતિક પાણીની માત્રા હોય છે. તેમને ફક્ત તેલમાં પકાવવાથી પાણીની માત્રા નષ્ટ થઈ જાય છે. આથી શાકની કડાઈમાં જરૂર પ્રમાણે પાણી મૂકીને કે કડાઈ ઉપર પાણીની પ્લેટ ઢાંકીને શાક બનાવવાથી તેમાં રહેલું પાણી જળવાઈ રહે છે. પૌષ્ટિકતા પણ જળવાય છે. આથી શાકને ઢાંકીને થાળીમાં ઉપર પાણી રાખીને ચડાવવું વધુ ગુણકારી ગણાય છે.

*ઓમ_આયુર્વેદ_સારવાર_કેન્દ્ર* :- *બોટાદ* 

*વૈદ્ય ચેતનભાઈ ઠાકોર*

 મો. 092654 04987

Saturday, July 25, 2026

દેવશયની એકાદશીની શુભકામનાઓ





 દેવશયની એકાદશીની સહુ મિત્રોને કુટુંબસહિત ખુબ ખુબ શુભકામનાઓ 

- જય શ્રી કૃષ્ણ 

Wednesday, July 22, 2026

રાધા કૃષ્ણ ભજન (ફૂલોમેં સજ રહે હૈ )

 રાધા કૃષ્ણ ભજન (ફૂલોમેં સજ રહે હૈ )


ભજન )



ફુલોમે સજ રહે હૈ શ્રી વૃંદાવનવિહારી 

ઔર સાથ સજ રહી હૈ વૃષભભાનુંકી દુલારી 

ફુલોમે સજ ……,,


ટેઢાસા મુકુટ સર પર, રખા હૈ કિસ અદાસે

કરુણા બરસ રહી હૈ, કરુણાભરી નિગાહોસે 

બિન મોલ બીક ગયી હું, જબસે છબી નિહારી 

ફુલોમે સજ ……..


બહિયા ગલેમેં ડાલે,જબ દોનો મુસ્કરાતે 

સબકો હી પ્યારે લગતે,સબકે હી મનકો ભાતે,

તન દોનોપે મૈં સદકે,ઈન દોનોપે મૈં વારી

ફુલોમે સજ ……….


શૃંગાર તેરા પ્યારે,શોભા કહું મેં ક્યાં ઉસકી,

ઈતપે ગુલાબી  પટકા,  ઉતપે ગુલાબી સારી,

ફુલોમે સજ …….


નિલમસે સોહે મોહન,સ્વર્ણિમસે સોહે રાધા 

ઈત નંદકા હૈ છોડા, ઉત ભાનુકી દુલારી

ફુલોમે સજ. …….


ટેઢીસી તેરી ચિંતવન, હર એક અદા હૈ બાંકી 

બાંકેકે બાંકે નૈના,મારે જીગર કટારી 

ફુલોમે સજ ………


ચુન ચુનકે કલિયા જિસને, બંગલા તેરા બનાયા 

ઔર દિવ્ય આભૂષણોંસે , જિસને તુજે સજાયા

ઉસ હાથોપે મૈં સદકે,ઉન હાથોપે મૈં વારી 

ફુલોમે સજ……..



જય શ્રી કૃષ્ણ 


Saturday, July 18, 2026

પ્રભુ આપકી કૃપાસે

 પ્રભુ આપકી કૃપાસે 



મેરા આપકી કૃપાસે સબ કામ હો રહા હૈ, 

કરતે હો તુમ કનૈયા મેરા નામ હો રહા હૈ ,

મેરા આપકી ……


પતવારકે બીના ભી મેરી નાવ ચલ રહી હૈ, 

હૈરાન હૈ જમાના મંઝિલ ભી મિલ રહી હૈ,

કરતા નહિ મૈં કુછ ભી મેરા કામ હો રહા હૈ 

મેરા આપકી ….,.


તુમ સાથ હો જો મેરે,  કિસ ચીજકી કમી હૈ 

કિસી ઓર ચીજકી ભી અબ દરકાર ભી નહિ હૈ,

તેરે સાથસે ગુલામ, ગુલફામ હો રહા હૈ,

મેરા આપકી ……..


મૈં તો નહિ હું કાબિલ તેરા પાર કૈસે પાઉં

તૂટી હુંયી બાનીસે ગુણગાન કૈસે ગાઉ,

તેરી પ્રેરણાસે સબ એ કમાલ હો રહા હૈ 

મેરા આપકી ………


મુજકો હર કદમ કદમ પર તુને દિયા સહારા,

મેરી જિંદગી બદ્લ દી, તુને કરકે એક ઈશારા 

અહેશાનપે એ તેરા અહેશાન હો રહા હૈ 

મેરા આપકી ……..


કરતે હો તુમ કનૈયા મેરા કામ હો રહા હૈ 

મેરા આપકી કૃપાસે સબ કામ હો રહા હૈ 



જય શ્રી કૃષ્ણ 


Friday, July 17, 2026

ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ

 ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ





ત્ર્યંબકેશ્વર મહારાષ્ટ્રના નાસિક નજીક એક ખૂબ જ જૂનું અને પવિત્ર સ્થળ છે. તેની આસપાસના શહેરને ત્ર્યંબક કહેવામાં આવે છે. લોકો અહીં ભગવાન શિવને પ્રાર્થના કરવા આવે છે કારણ કે આ મંદિર ભારતના પ્રખ્યાત જ્યોતિર્લિંગ ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિરોમાંનું એક છે. ઘણા પરિવારો પ્રાર્થના અને વિશેષ વિધિઓ કરવા માટે આવે છે. મુખ્ય ઇમારતને ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિર અથવા ત્ર્યંબકેશ્વર શિવ મંદિર કહેવામાં આવે છે કારણ કે મંદિર બ્રહ્મગિરિ નામની નાની ટેકરી પાસે આવેલું છે. તે ટેકરી પરથી મહાન ગોદાવરી નદી શરૂ થાય છે. જે લોકો પિંડદાન જેવા કૌટુંબિક સંસ્કાર કરવા માંગે છે તેઓ અહીં આવે છે કારણ કે નદીનો સ્ત્રોત મંદિરની નજીક છે.

ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિરનો દેખાવ મજબૂત છે. તે ઘાટા પથ્થરથી બનેલું છે. તમે દિવાલો પર કોતરણી અને જૂના આકારો જોઈ શકો છો. મુખ્ય હોલની અંદર તમને ત્રણ મુખવાળું શિવલિંગ જોવા મળશે. તેથી જ નામનો અર્થ ત્રણ મુખવાળું શિવલિંગ થાય છે - ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ અથવા ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિર. ઘણા લોકો કહે છે કે જ્યારે તમે ત્યાં ઉભા રહો છો ત્યારે આ સ્થળ શાંત અને ઊંડું લાગે છે. મંદિરનું સંચાલન અને દેખરેખ ત્ર્યંબકેશ્વર ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે. ટ્રસ્ટ દર્શન, પૂજા બુકિંગ અને મંદિર જાળવણીનું ધ્યાન રાખે છે. જો તમે કોઈ ખાસ પૂજાનું આયોજન કરો છો, તો તમે મદદ અને ઓનલાઈન બુકિંગ માટે ટ્રસ્ટની સાઇટ ચકાસી શકો છો. આ તમારી મુલાકાતને સરળ બનાવવામાં મદદ કરે છે.

ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિર ખૂબ જ જૂનું અને પવિત્ર છે. લોકો સદીઓથી અહીં પ્રાર્થના કરે છે કારણ કે આજે તમે જે મુખ્ય ઇમારત જુઓ છો તે નાના સાહેબ પેશ્વા દ્વારા 18મી સદીમાં બનાવવામાં આવી હતી. આ મંદિર પ્રખ્યાત જ્યોતિર્લિંગ ત્ર્યંબકેશ્વર સ્થળોમાંનું એક છે, જે તેને ભગવાન શિવ ભક્તો માટે ખૂબ જ ખાસ બનાવે છે. ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિર કાળા પથ્થરથી બનેલું છે. તેની દિવાલો અને ટાવર (શિખર) માં ઘણી નાની કોતરણી છે. આંગણું પહોળું છે, અને નાના મંદિરો બાહ્ય દિવાલોને રેખાંકિત કરે છે. તે સુઘડ, મજબૂત અને જોવામાં શાંત છે.

અંદર એક અનોખું ત્રણ મુખવાળું શિવલિંગ છે, જેને ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે આ લિંગ ભગવાન શિવને ત્રણ મુખમાં દર્શાવે છે. કેટલાક ખાસ દિવસોમાં, લિંગનો મુગટ અને માસ્ક ભક્તોને બતાવવામાં આવે છે. નજીકમાં કુશાવર્ત કુંડ છે, જ્યાં ગોદાવરી નદી શરૂ થાય છે કારણ કે યાત્રાળુઓ અહીં પિંડદાન અને અન્ય કૌટુંબિક વિધિઓ કરે છે. આ સ્થળ શાંત અને પવિત્ર છે.

આજે, ત્ર્યંબકેશ્વર ટ્રસ્ટ મંદિરની સંભાળ રાખે છે, તેને સ્વચ્છ રાખે છે અને પૂજા બુકિંગમાં યાત્રાળુઓને મદદ કરે છે. ત્ર્યંબકેશ્વર મહાદેવ મંદિર સરળ, મજબૂત અને આધ્યાત્મિક ઉર્જાથી ભરેલું છે, જે દરેક મુલાકાતને ખાસ બનાવે છે.

હર હર મહાદેવ 


Wednesday, July 8, 2026

જીવનનું સત્ય

 જીવનનું સત્ય પહેલેથીજ નક્કી છે,

આ દુનિયામાં જે કઈ થવાનું છે તેનો સમય પહેલેથીજ નિશ્ચિત છે.ધન,સબંધો, મિત્રો, અથવા ત્યાં સુધી કે આપણા શ્વાસ બધાનું એક દિવસ છૂટી જવાનું નક્કી છે ભલે અમે ગમે તેટલું પકડી રાખીયે જે જવાનું છે તે જઈને જ રહેશે. હેરાનીની વાત તો એ છે કે પ્રકૃતિ એ બધું પોતે નથી કરતી પણ કોઈને કોઈ માણસ અથવા ઘટનાને મહોરું બનાવી અમારી પાસે કરાવી લે છે.આપણે બધા તો એક નાટકના ભજવનાર છીએ, જેની પટકથા તો બહુ સમય પહેલા લખાઈ ચુકી છે. એટલા માટે કોઈના જતા રહેવાથી કે કઈ ખોવાઈ જવાથી દુઃખી ન થાઓ.જે જાય છે તેને ખુશી ખુશી વિદાય આપો કેમકે તેમના જવાથી જ આપણા જીવનમાં નવા લોકો અને નવા અવસર બનવાના રસ્તાઓ ઉઘડે છે. છેલ્લે સુધી કોઈ સાથે નથી રહેવાનું. શાળામાં મિત્રો બન્યા છૂટી ગયા, કોલેજમાં મિત્રો બન્યા છૂટી ગયા. જેમ જેમ જગ્યા બદલશો નવા લોકો મળશે જુના યાદ પણ નહિ રહેશે માટે બદલાવને અપનાવવો જ સાચું જીવન છે ખરું કે ખોટું ? 


જય શ્રી કૃષ્ણ .

Friday, June 19, 2026

કાનુડો શું જાણે મારી પીડ ……

 કાનુડો શું જાણે મારી પીડ  ……

કાનુડો શું જાણે મારી પીડ ? બાઈ અમે બાળકુંવારા રે 

કાનુડો શું જાણે ……..


જળ રે જમુનાના અમે ભરવા તે ગ્યાતા વાલા,

કાનુડે  ઉડાડ્યાં આછા નીર,ઉડયા ફરરર રે 

કાનુડો શું જાણે……..


વૃંદા રે વનમાં વાલે રાસ રચ્યો ને, 

સોળસો ગોપીના તાંણ્યાં ચીર, ફાટયા ચરરર રે, 

કાનુડો શું જાણે ……


જમુનાને કાંઠે વાલોં ગોધણ ચારે રે,

વાસણી વગાડી, ભાગ્યા ઢોર,ભાગ્યા હરરર રે,

કાનુડો શું જાણે …….


હું વૈરાગી કાના તમારા રે નામની રે,

કાનુડે માર્યા છે અમને તિર,વાગ્યા અરરર રે,

કાનુડો શું જાણે …….


બાઈ મીરાંકે પ્રભુ ગિરધર નાગર,

કાનુડે બાળીને કીધા ખાખ,રાખ ઉડી ખરરર રે, 

કાનુડો શું જાણે …….



જય શ્રી કૃષ્ણ 

Friday, June 5, 2026

મીરાંબાઈ ભજન

 મીરાંબાઈ ભજન 

પાયોજી મૈને રામ રતન ધન પાયો (૨)


વસ્તુ અમુલીક દે મેરે સદ્ગુરુ (૨)

કૃપા કર અપનાયો, પાયોજી …..,


જન્મ જન્મકી પુંજી પાયી (૨) 

જગમેં સભી ખવાયો,પાયોજી ……,


ખરચ ન ખૂટે ચોર ન લૂંટે (૨) 

દિન દિન બઢત સવાયો,પાયોજી……


સતકી નાવ કેવટિયા સદ્ગુરુ (૨) 

ભવસાગર તર આયો, પાયોજી…….


મીરાંકે પ્રભુ ગિરિધર નાગર (૨) 

હરખ હરખ અપનાયો, પાયોજી…….


જય શ્રી કૃષ્ણ.