Thursday, October 19, 2017

Happy Diwali Friends.




Happy Diwali Friends.


हैं रोशनी का यह त्यौहार
हैं रोशनी का यह त्यौहार,
लाये हर चेहरा पर मुस्कान….
सुख और समृध्दि की बहार,
समेट लो सारी खुशियां ……
अपनों का प्यार और साथ,
इस पवन अवसर पर ….
आप सब को दिवाली की शुभकानाएँ!!!!

Jai Shree Krishna.

Mahendra bhatt.

Monday, October 16, 2017

દિવાળી એ ખુશીયોનું પર્વ







દિવાળી એ ખુશીયોનું પર્વ


 ઘરમાં પ્રવેશતા સૌરભને ખુબજ સ્વાદિષ્ટ વાનગીની સુગંધે ખુશખુશાલ કરી દીધો,હાથ પહોળા કરતો ઓફિસનું પાકીટ સોફા પર નાખતો સીધો રસોડા તરફ શુશી શુશી શુશી કરતો ધસ્યો ત્યાં પાંચ વર્ષની શ્વેતાના  ધસારે તે અટક્યો બીજું બધું તો ઠીક પણ પાંચ વર્ષની શ્વેતા ધક્કો મારવા મંડી અને તેને બોલવાની ફરજ પડી
"અરે બેટા તું મને પાડી નાખીશ,"  પણ શ્વેતા ના રોકાઇ અને તેને ફરજીયાત સોફા પર બેસી જવું પડ્યું તેને શ્વેતાને ઉંચકી લીધી અને બોલ્યો,
" શું વાત છે,શુશીને બદલે ડેડીને શ્વેતા કહેવું જોઈતું હતું "અને ડેડીના હાથમાંથી સરકતી શ્વેતા બોલી
"નો",અને થોડીક દૂર ઉભી રહી પગ તરફ ઈશારો કરતા હસી ,અને સૌરભ સમજ્યો,અને બોલ્યો
"તો એ વાત છે " પણ ચૂપનો ઈશારો કરતા તેની નજર કિચન બાજુ ગઈ અને ડોકિયું કરતા શુશીલા બોલી
"ડેડી સૂઝ કાઢ્યા વગર આવતા હતા ખરુંને ,બેટા"અને શ્વેતા ખિખિલાટ હસી અને સૌરભ પણ ડરી ગયો હોય તેવી મુદ્રામાં સૂઝ કાઢવા દોડ્યો અને તેનો પેન્ટ પકડતી શ્વેતા તેની પાછળ દોડી,સૂઝ કાઢી
શ્વેતાને ઉંચકી વ્હાલ કરતો તે રસોડામાં આવ્યો અને શુશીલા એ તરેલી સુંવાળી શુશીલાની નજીક સરકી લીધી ત્યાં શુશીલાએ હલકો ધક્કો આપી ટકોર કરી
"અહીં કઢાઈ માં તેલ ઉકળે છે થોડીવાર બહાર બેસો "અને ચાર પાંચ સુંવાળી હાથમાં લઇ
"ચાલો બેટા,મમ્મીનો ઓર્ડર માનવો જ પડે ખરુંને " અને શ્વેતા ફરી હસી,અને બાપ બેટી હસતી મમ્મીને રસોડામાં છોડી બહાર સોફા ઉપર તાજી સુંવાળીનો સ્વાદ લેતા બેઠા,પણ ડેડીની વ્હાલી શ્વેતાને તેના રૂમની ડોલ યાદ આવી ને સુંવાળી હાથમાં રાખી તે તેના રૂમ તરફ દોડી બસ 'ધીરે ધીરે બેટા '
એમ બોલતા ડેડીનો પ્યાર ,ડોલ યાદ આવતા ઘડીકમાં ભુલાઈ ગયો શ્વેતા તેના રૂમમાં રમવામાં બિઝી થઇ ગઈ,અને સુંવાળીના વખાણ કરતો સૌરભ ફરી કિચન બાજુ ઉપડ્યો,અને હવે પ્લેટ ભરી,એટલે શુશીલા બોલી
"સુંવાળીથી પેટ ભરવાનું છે,ડિનર રેડી છે,"અને બે સુંવાળી પાછી મુકતો તે બોલ્યો,
"ઓકે,શુશી હજુ તો અડધો કલાક છે,"પણ શુશીની નજરોના ભાર હેઠળ તેણે પ્યાર પડતો મૂકી ફરીથી રસોડાની બહાર નીકળવું પડ્યું. સોફા અને ટેબલ પર  પડેલો રિમોટ કાયમની મદદના સહારે સુંવાળીના સ્વાદે ભૂખ સંતોષતો બેઠો.થોડીક વાર માટે જાણે બધું શાંત થઇ ગયું, ફક્ત ટી વી અને કિચનના અવાઝ ચાલુ રહ્યા,અઢી માણસનું કુટુંબ શુશીલાનાં ઉપરીપણે દિવાળીના કામમાં ખુશ હતું,
અગિયારસથી લાભ પાંચમ સુધીની આ ખુશી વર્ષમાં એક વખત આવતી,સંપૂર્ણ ધર્મિષ્ઠ શુશીલા ઘરમાં તુલસી પણ રાખતી હતી ,ક્યારેક સાસુ સસરા તેમને ત્યાં આવતા તો ક્યારેક તેઓ શ્વેતાને લઇ તેમને ત્યાં જતા પણ આ વખતે બધું કુટુંબ અહીં ભેગું થવાનું હતું,તેમાં તેના ભાઈ ભાભી પણ એક દિવસ આવવાના હતા એટલે શુશીલા ખુબજ દિવાળીની વાનગી બનાવવામાં બીઝી થઇ ગઈ હતી,બંનેની નોકરી ખુબ સારી હતી એટલે બેજ વર્ષમાં તેમણે પોતાનું મકાન બનાવી દીધું હતું,બે અઠવાડિયાનું વેકેશન તેણે લીધું હતું એટલે શાંતિથી તે બધું પતાવતી હતી,સૌરભ પણ મદદ માટે ક્યારેક હાથ બતાવટો,નોકરીના સમયમાં તે શ્વેતાને સાસુ પાસે મુક્તી ઘર નજીક જ હતું એટલે ત્યાંથી પછી તે નોકરી પર જતી,આમ દિવાળીની ખુશીમાં સહુ વ્યસ્ત હતા.

પાંચ વર્ષની શ્વેતા પછી પણ શુશીલાને સમજવામાં સૌરભને હજી પણ તકલીફ પડતી હતી,ધર્મિષ્ઠ પત્ની જ્યારે નજરોને સ્થિર કરતી ત્યારે તેને પ્યારમાં ક્યાંક ખારાશ દેખાતી પણ સુખી કુટુંબના પાયામાં નરમાશ સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો ન હતો,સમાજની પ્યારની વ્યાખ્યા તો દિલના ઊંડાણમાંથી ઉપજતી હોય છે અને તેની અસર એકદમ સહજ હોય છે,એવીજ અસર તેને ભૂતકાળમાં ટ્રેઈનની મુસાફરીમાં એક વખત નોકરી ઉપર જતા નજરોની આપલે થી  ઉપજી હતી અને રોજની સફરમાં સતત રિપીટ થતા લગ્નમાં પરિણમી શ્વેતા સુધી સ્થિર થઇ હતી,પણ હવે જ્યારે શ્વેતા પછી તેની નજરોમાં સખ્તાઈ વધતી જતી હતી,પણ તેનો વિરોધ શ્વેતા માટે જરૂર નુકશાન કરે એટલે તે સખત નજરોથી બચી  સોફા ને ટી વી ના સહારે ઇઝ અપ થતા ક્યારેક સુઈ જતો અને જયારે સુઈ જતો તો તેના નસ્કોરાનો અવાજ શ્વેતા ને ને શુશીલા બંનેને ડિસ્ટર્બ કરતો  અને તેથી તે અવાઝને એક વખત અપાયેલું નામ મીલના ભૂંગળા હવે શ્વેતા સતત રિપીટ કરતી ત્યારે તેને શ્વેતા માટે પ્યાર પણ ઉપજતો ને મમ્મી સાથે સામેલ થઇ હેરાન કરવાનો મીઠો ગુસ્સો પણ ઉપજતો ત્યારે તે એકજ વસ્તુ કહેતો "થાકી ગયો છું"અને તેની અસરમાં પત્ની અને બેટી બંને તેની બાજુમાં આવી બેસી  જતા પણ થોડીકવાર ઉપજેલી તે લાગણીયો ત્યાંથી ખસી જતી કેમકે શ્વેતાને ડોલ સાથે રમવાનો બિઝનેસ હતો અને આખા ઘરની જવાબદારી શુશીલા  નિભાવતી એટલે ઘડીકની તીવ્ર થતી શુશીલાની નજરોને સહન કરવાની હવે તેને ટેવ પડી ગઈ હતી.
નામ તો હતું પંકજ વિદ્યાલય ,સાંભળતા લાગે કોઈ ખ્યાતનામ સ્કૂલ હશે પણ નાની શાળા હતી તેમાં સૌરભ ભણેલો તે દિવસોની યાદમાં એક ગોવિંદ નામના તેના મિત્ર સાથે ક્યારેક ફાલતુ ગપ્પા મારવાનો સમય પણ આવતો,જે ગપ્પાને જીવનમાં કોઈ સ્થાન ન હોય તેવું પણ ચાલતું,બસ નવરાશના સમયમાં એકબીજાની મશ્કરી કરી ગમે તેમ હસી લેવું,અને જાણે દુનિયાની બધી વાતોનો તેમને અનુભવ હોય તેમ વડીલોની માફક સલાહ સૂચન પણ કરતા ને ક્યારેક કોઈ કાર્ટૂન જેવાની મશ્કરી પણ કરી લેતા,સૌરભને હસવામાં મજા આવતી પણ આ તેનો મિત્ર ગોવિંદ દરેક વાતોમાં ભાગ લેતો પણ ગંભીર રીતે ટોન મારતો ને કહેતો 'હંસ લો બાબા અભી હસનેકા દિન હૈ, જબ એક્સે દો હો જાઓગે,તબ યેહી હસી મુરઝા જાયેગી" ત્યારે તેણે કહેલું " તો વો મુરઝા કે કહા જાયેગી?" અને તેના જવાબમાં કઈ ન મળતા ગોવિંદ બોલ્યો હતો ."એ ભી કોઈ સોચનેવાલી બાત હૈ,તેરી બાતમેં જરૂર દમ હૈ". અને હિન્દીમાં ચાલેલો આ સંવાદ તેના માનસ પટ પર એવો છવાયેલો હતો કે ક્યારેક તે શુશીલા પાસે રજુ પણ કરતો તો તે સાંભળીને તેની તે મજા લેતી, હસતી પણ તેની નજરો જ્યાં ફેરવાતી, કેમ ફેરવાતી ?,....
ગંભીર ગોવિંદ જ્યારે વાત કરતા રોકાતો ત્યારે સૌરભ ત્યાંથી ચાલવા માંડતો કેમ કે તેને ખબર હતી કે હવે તેની વાતોમાં ફાલતુ કે જેને કચરો વાત કહેવાય તેવું કઈ સાંભળવા મળશે, અને તે સમયે તેને એવી વાતો માટે અરુચિ હતી,કેમકે તથ્ય વગરની વાતો માટે તે રાજી ન હતો,પણ ગ્રુપ હતું,મિત્રો હતા,અને ફાલતુ સમયમાં ફાલતુ ગપ્પા ચાલતા હોય ત્યાં તમારા પ્રિન્સિપાલ ક્યાં સુધી ટકે,ક્યાં તો તમે સાંભળો અને ભાગ લો અથવા તો ત્યાંથી ભાગી છૂટો બેજ રસ્તા,અને સૌરભ બીજો રસ્તો પસંદ કરતો કેમકે,ગોવિંદ કૈલાસની  વાત કરતો તે તેને નહોતું ગમતું,તેમનાજ ક્લાસ માં ભણતી કૈલાસ ક્યારેક સૌરભના વખાણ કરતી એટલે તે વાત ફરતી ફરતી ગળાતી,અને એમ  બધાએ એક સૌરભનું નામ કૈલાશ સાથે જોડી મજાક મસ્તી માટે રસ્તો અપનાવી લીધો હતો ,ઘણા વિદ્યાર્થીઓ નારાજ હતા,કોઈની પર્સનલ વાતો ને ગમે તેમ ગોઠવી મજાક કરવી,પણ સૌરભ પણ તેનો ભોગ બન્યો હતો કેટલીય વખત ગોવિંદને સમજાવ્યા છતાં પણ છેલ્લે તે કૈલાસની  વાત મૂકીને તેને નારાજ કરી દેતો અને તેને ત્યાંથી ખસી જવું પડતું,શાળામાં એવું બધું તો ઘણું ચાલતું,"બોલે તેના બોર વેચાય " તે કહેવતમાં સૌરભને કઈ બોલવું ન હતું, કોઈ પણ માથાકૂટ કર્યા વગર તે એકલવાયો ફર્યા કરતો,જોકે તેમાં થોડું નુકશાન થવાનો જરૂર સંભવ હતો કેમકે એકલા થવું તે સાધુ સંતો માટે કોઈ નુકશાન ન કરે પણ તે વખતનો સૌરભ એક નાનો શાળાનો વિદ્યાર્થી તેને માટે તો ઘણું અઘરું પડ્યું હતું,આજે પણ તે એટલોજ શાંત હતો એક વખત હસી મજાકમાં આ વાત તેણે પત્ની સાથે શેર કરી ત્યારથી શુશીલાની વર્તણુકમાં  થોડો ફેરફાર તેને દેખાયો હતો,કેમકે ગમે તેવા સુધરેલા સમાજમાં પણ પોતાના સાથી સાથે
કોઈ બીજી નારીનું નામ જોડાય એટલે ફેરફાર તો જરૂર થાય.ત્યારે એજ સોફા અને એજ રિમોટ કંટ્રોલનો તેને સહારો લેવો પડ્યો..અને આજે થોડુંક તો એવું હતું એટલેજ આજે પણ તે સુઈ ગયો જ્યારે શ્વેતા દોડતી કિચનમાં જઈ મોટેથી હસતી બોલી "મમ્મી, મીલના ભૂંગળા" ત્યારે સફાળો જાગતો સૌરભ બોલ્યો
"ઉભી રે તું મીલના ભૂંગળાંવાળી" અને તે દોડ્યો અને કિચકારી કરતી શ્વેતા મમ્મીની સાડીમાં લપેટાઈ ગઈ ત્યારે તેને સમાલતી શુશીલા બોલી "અહીં નહિ બેટા"પણ જયારે સુંવાળી તરફ સૌરભનો હાથ વધ્યો તો ત્યાંજ અટકી પત્નીની નજર મળતા શ્વેતા તરફ વધ્યો ને તેને ઉંચકી વ્હાલ કરતો તે ફરી બહાર નીકળી ગયો કેમકે દિવાળી.એટલે ફક્ત અને ફક્ત ખુશીઓનું પર્વ.

-મહેન્દ્ર ભટ્ટ.

Wednesday, October 11, 2017

દિવાળીના શુભ તહેવારો

દિવાળીના શુભ તહેવારો 

પુષ્ય નક્ષત્ર તા.૧૩-૧૦-૧૭,શુક્રવાર (સવારે ૭:૪૬ થી શરુ થાય)
અગિયારસ ૧૫ -૧૦-૧૭ રવિવાર.
વાઘબારસ ૧૬ -૧૦-૧૭,સોમવાર

ધનતેરસ ૧૭-૧૦-૧૭, મંગળવાર 
સવારે ૯:૩૨ થી ૧૦:૫૮ ચલ.૧૦:૫૮ થી ૧૨:૨૪ લાભ,
બપોરે ૧૨:૨૪ થી ૧૩:૫૦ અમૃત
સાંજે ૩:૧૬ થી ૪:૪૨ સુધી શુભ,
રાત્રે ૭:૪૨ થી ૯:૧૬ લાભ,૧૦:૫૦ થી ૧૨:૨૪ શુભ, ૧૨:૨૪ થી ૧:૫૮ અમૃત 
         
કાળી ચૌદસ  ૧૮-૧૦-૧૭,બુધવાર.

દિવાળી ૧૯-૧૦-૧૭.ગુરુવાર.
સવારે ૬:૪૦ થી ૦૮:૦૬ લાભ,૦૮:૦૬ થી ૦૯:૩૨ અમૃત,૧૦:૫૮ થી ૧૨:૨૪ શુભ,
બપોરે ૦૩:૧૬ થી ૦૪:૪૨ ચલ,
સાંજે ૪:૪૧ થી ૬:૦૬ શુભ,૬:૦૬ થી ૭:૪૧ અમૃત

રાત્રે ૭:૧૪ થી ૯:૧૫ ચલ,૧૨:૨૪ થી ૧:૫૮ લાભ,૩:૩૩ થી ૫:૦૭ શુભ ,૫:૦૭ થી ૬:૪૧ અમૃત      

નવું વર્ષ ૨૦-૧૦-૧૭ શુક્રવાર
ભાઈબીજ ૨૧-૧૦-૧૭,શનિવાર.
લાભપાંચમ ૨૫-૧૦-૧૭,બુધવાર
દેવ દિવાળી પૂનમ તા.૪-૧૧-૧૭ શનિવાર. 


HAPPY HOLIDAYS


મિત્રો આપને તેમજ આપના કુટુંબીજનોને દિવાળીના તહેવારોની મોગરાનાફૂલ વતી ખુબ ખુબ શુબ કામનાઓ,

 જય શ્રી કૃષ્ણ 
-મહેન્દ્ર ભટ્ટ.

Friday, October 6, 2017

શરદ પૂર્ણિમા

શરદ પૂર્ણિમા 


શરદ પૂર્ણિમા નું મહત્વ વર્ષમાં આવતી સહુ પુર્ણિમાઓથી વિશેષ ગણવામાં આવ્યું છે,માનવામાં આવે છે કે ધનની માતા શ્રી મહાલક્ષ્મીનો જન્મ શરદ પૂર્ણિમાને દિવસે થયો હતો,એટલે તે રાત્રે દેવી મહાલક્ષ્મી જગતમાં વિચરતા હોય છે અને તે રાત્રે જાગતા તેમના ભક્તોને ધન પ્રદાન કરતા હોય છે ભલે તેના નસીબમાં ધનનો યોગ ન હોય,એટલે તે દિવસે માતાજીની પૂજા અર્ચના કરવામાં આવે છે લોકો જાગરણ કરે છે,દૂર દૂર સુધી ચાંદનીમાં મોડે સુધી લોકો બેસીને લ્હાવો લે છે,
અષાઢ માસની આ પૂર્ણિમાનો ચંદ્ર સોળે કળાએ ખીલ્યો હોય છે,અને તે ધરતીથી ખુબજ નજીક હોય છે.આ રાતની ચાંદનીનો પ્રકાશ વધારેમાં વધારે તેજ હોય છે અને ખૂબ જ ઠંડો હોય છે,કહેવામાં આવે છે કે આ દિવસે ચાંદનીમાં અગાશીમાં ખીર બનાવીને ચારણી  અથવા ઝીણા કપડાથી ઢાંકી આખી રાત રાખવામાં આવે છે જેથી તેમાં વધારેમાં વધારે ચંદ્રના કિરણો પડે ત્યારબાદ તેને કુટુંબમાં વહેંચવામાં આવે છે જે ખુબજ આરોગ્ય વર્ધક હોય છે.
આ પૂર્ણિમાનું મહત્વ એટલે પણ વધારે છે કે વિષ્ણુભગવાનના કૃષ્ણાવતારમાં માતા લક્ષ્મીએ રાધા બની અવતાર ધારણ કરી ભગવાનની રચેલી રાસલીલામાં ભાગ લઇ વૃંદાવનમાં પ્રેમના મહત્વને દુનિયામાં સદાને  માટે સ્થાપિત કર્યું હતું,અને જીવનમાં સદા આનંદી  રહેવાનું પ્રસ્થાપિત કર્યું હતું.
અહીં ગુજરાતમાં આપણા મિત્રો દૂધ પહુંઆને વધુ મહત્વ અપાયું છે આમ શરદ પૂર્ણિમાની રાત ખુબજ મહત્વની રાત ધાર્મિક રીતે અને વૈજ્ઞાનિક રીતે માનવામા આવી છે.

જય શ્રી કૃષ્ણ.

Thursday, September 21, 2017

નવરાત્રીની શુભકામનાઓ

નવરાત્રીની શુભકામનાઓ 













પ્રિય વાચક મિત્રો,
મોગરાના ફૂલમાં આપનું સદા સ્વાગત છે,ખુબ ખુબ આભાર,નવરાત્રીના શુભ પર્વે માતાજીની આપ તેમજ આપના કુટુંબીજનો ઉપર અસીમ કૃપા ઉતરે તેવી શુભકામના સાથે


મહેન્દ્ર ભટ્ટના જય માતાજી,જય શ્રી કૃષ્ણ.

Friday, September 1, 2017

હરિ તું ગાડું મારુ ક્યાં લઇ જાય.........




હરિ તું ગાડું મારુ ક્યાં લઇ જાય.........


સરોવરની પાળે બેઠેલો સંજય નિરાશ હતો ,પોતાની નિરાશાના નિશાશા નાખતો તે સૂઝ વિના પોતાની આજુબાજુનું જગત ગુમાવી બેઠો હતો,જીવનમાં પહેલી વખતના આ વિષાદનું પરિણામ શું આવશે,તેની તેને પણ ખબર નહોતી પડતી,જીવન જ્યારે આવી સ્થિતિમાં આવે ત્યારે ઘણા ભયાનક નિર્ણયો મનમાં ઉછાળા મારતા હોય છે જો એક ખોટો નિર્ણય લેવાય તો આંખે દેખાતી દુનિયા હોલવાઈ જતી હોય છે,અને એમાં સાહસ ન થાય તો ભગવાન સામે ફરિયાદ કરી શાંત થવા ખોટા ફાંફા મારતો હોય છે.જ્યા તેની નજર આકાશના સીમા વગરના વિસ્તારમાં ભગવાનને ફરિયાદ કરવા શોધતી હોય છે,
જયારે તે ભૂલી જાય છે કે ભગવાન તેનામાંજ ક્યાંક રહે છે,તે એક જુવાન હતો અને જુવાનીમાં તે આવી સ્થિતિમાંથી પસાર થઇ રહ્યો હતો,બાપ દાદાથી જોડાયેલું તેનું કુટુંબ ભક્તિ સાથે ભગવાન ઉપર બધી સ્થિતિને આધાર રાખતું એક નાના ગામમાં રહેતું હતું ,હાલમાં ભાઈ અને ભાભી સાથે તેનો રહેવાસ હતો,ખેતીવાડી હતી,મોભાનું ઘર અને વર્ષોથી ગામમાં સારી છાપ એટલે કુટુંબનું ખુબ માન ,તેના બાપ દાદા ક્યારેક ગામના ઉપરી પણ હતા એટલે બુદ્ધિશાળી પણ ખુબ,તેવા કુટુંબનો સંજય ગામથી બસમાં બેસી શહેરમાં ભણવા જતો,અને હવે જ્યારે કોલેજ કાળ પૂરો થવા આવ્યો એટલે,ભાઈ ભાભી તરફથી લગ્નના સૂચનોનો ભરડો આવવા લાગ્યો કેમકે બધુજ સારું  હતું પણ ભાઈને લાંબા સમયના લગ્ન પછી પણ  કોઈ બાળક ન હતું,અને ભાભીનું દબાણ સતત વધી રહ્યું હતું,થોડો સમય પહેલાજ તેમની પિતરાઈ બહેન અંગે તેના ભાઈની હાજરીમાં વાત કરી હતી,સંજયે વિરોધ નહોતો કર્યો ભાઈ ભાભીની વાત સાંભળી હતી પણ કોઈ કારણ સર તે જવાબ વિહીન રહ્યો હતો,એટલે ભાભી સતત જવાબની રાહ જોતા હતા,ઘરમાં ત્રણ જણા હતા પણ અત્યાર સુધી તો કોઈ પ્રોબ્લેમ ના હતો,પણ જયારે ભાભીને જવાબ ન મળ્યો ત્યારથી થોડો ખટરાગ શરુ થયો હતો એટલે સંજય બધું છોડીને અહીં સરોવરની  પાળ ઉપર આવી બેસતો અને ક્યારેક સૂઝ ન પડતા ગણગણતો અને તેના ગમતા કાયમી ગીત 'હરિ તું ગાડું મારુ ક્યાં ..."પર આવી જતો,હજુ તો જુવાન હતો અને આમ જો શરણે થવા મજબુર બને તો પછી મજબૂરી તેનો પીછો ન છોડે તેવું બનતું હોય છે,બનાવોની ચેનલ લાગી જાય છે,જ્યારે તેણે ભાભીના જવાબને વિલંબિત કર્યો ત્યારથી તે દુઃખી થયો હતો,ક્યારેક ભાઈ પણ આકરા થતા દેખાતા,બહુ ભાઈબંધો નહોતા,કેમકે તે પહેલેથી જ એકલવાયું જીવન જીવતો,અને એટલે જયારે દબાણ વધે ,ખુબ અપમાનિત થાય ત્યારે ત્યારે કોઈ એકલવાયા સ્થળ પર જતો રહેતો,સરોવની પાળ   તેમાંનું એક હતું,કોલેજમાં અભ્યાસ કરતા પણ ખૂબ જ સહન કરવું પડતું,ક્યારેક ક્યારેક તો કોઈ કોલીજીયન માથા ઉપર ટપલી પણ મારી જતું,પણ કોઈ ફરિયાદ વગર  મશ્કરા હાસ્ય વચ્ચે તે ત્યાંથી ખસી જતો,ક્યારેક પીછો પણ થતો પણ હોશિયારીને લીધે તેના રેન્ક સતત સારા આવતા, અને આવું થતું એટલે તેના તરફ એક સદ્ભાવ કરતી શ્રુતિ તેના મિત્ર તરીકે જોડાઈ હતી પછી,અમુક સમયના ગાળામાં તેની દોસ્તી ખુબ વધી હતી,શ્રુતિ પણ તેના જેટલીજ સરળ સ્વભાવની હતી,પછી તો કોલેજમાં હેરાનગતિ પણ ઓછી થઇ ગઈ હતી,બંને સાથે ફરતા ,એક વખત સંજયે શ્રુતિને પોતાના ઘર આવવા આમંત્રણ આપ્યું તો તે થોડી કચવાઈ હતી,તેને ગામડે જવું કદાચ  ગમતું ન હોય પણ તેથી તેમની ભાઈબંધી માં કોઈ રુકાવટ નહોતી આવી,પણ તેથી સંજય ઉપર શ્રુતિ નો પ્રભાવ વધ્યો હતો,સંજય મૉટે ભાગે બંને મળતા ત્યારે ચૂપ રહેતો અને શ્રુતિ ખુલ્લા દિલથી જે કેવું હોય તે કહેતી,આમ દરેક ક્ષેત્રમાં સંજય પોતાને કોઈ ને માટે કામનો ન હતો તેમ માનતો,પણ કોઈ તેને ખરાબ પણ નહોતું માનતું,તેની ભાભી પણ ટકોર કરતા પણ સંજયને ખોટું ન લાગે તેનું ધ્યાન રાખતા,શ્રુતિ તો મશ્કરી કરતી પણ ખરેખરી મિત્ર હતી,જો કોઈ બીજી છોકરી તેમની વચ્ચે આવતી તો વાત પૂરતી તે આવવા દેતી પણ વાતની કમાન તે સંભાળી લેતી,સંજય મનમાં ને મનમાં શ્રુતિના આવા સંબંધોને સમજી નહોતો શકતો ને ગુંચવાયા કરતો,શું શ્રુતિ તેના જીવનની સંગીની બનવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી કે મજાક કરવાની તેની ટેવ હતી,ખબર નહોતી પડતી ત્યારે સરોવરની પાળને યાદ કરી એકલવાયો ભગવાનને સવાલો કર્યા કરતો અને ગણગણતો 'હરિ  તું ગાડું મારુ ક્યાં લઇ જાય...."છેલ્લે જવાબ ન મળતા નિરાશ થતો,ભગવાન ક્યાંથી જવાબ આપે તેના જેવા ક્ષણ ભંગુર કેટલાય હોય,કદાચ જવાબ ન આપે પણ ગમે તે રીતે નિરાશ થઈને પણ પાછો જીવનમાં પરોવાઈ જતો તેજ તેના જીવન માટે પૂરતું હતું અને કોલેજમાં શ્રુતિ સતત તેની સાથે રહેતી એટલે એટલું બધું સહન નહોતું કરવું પડતું,અને તે જોતો ઘણી વખત બીજા તેમને જોઈ ઈર્ષ્યા કરતા ,તેને નિરાશાની ટેવ પડી ગઈ હતી બાકી આમ તો બધું બરાબર હતું
આમ નિરાશાવાદી શ્રુતિનો મિત્ર સંજય ની ભાભીએ એક સમાચાર કહી દીધા કે તેમની પિતરાઈ બહેન સરોજ તેમને ત્યાં શહેરમાંથી એકાદ બે દિવસ ફરવા આવવાની છે,અને  આ સમાચાર સંજયની હાજરીમાં તેના ભાઈને કહેવાયા અને ભાભીએ દિયરના ચહેરાને તેના પ્રતિભાવ માટે ખૂબ જ બારીકાઈથી અનુભવ્યો,તે વખતે સંજય વાંચતો હતો તે ઉભો થઈને દીવાન રૂમમાં આંટા મારવા લાગ્યો,તે ડિસ્ટર્બ થયેલો જોઈ તેના ભાઈએ સવાલ કર્યો ,
"શું વાત છે સંજય,તું થોડો પરેશાન દેખાય છે," અને જવાબમાં
"ના,ના,મોટાભાઈ કોઈ પરેશાની નથી,મારા રેન્ક તો ખુબ સારા આવે છે."અને ભાભીએ બંને ભાઈ વચ્ચે કહ્યું ,
"સંજયભાઈ સરોજના સમાચારથી તો કોઈ પરેશાની નથીને..!"અને ભાભી તરફ ચહેરામાં થોડું સ્માઈલ ઉમેરી સંજયે કહ્યું,
"ના ,ના, ભાભી,સરોજથી મને શું પરેશાની થાય,તે આવશે તો સહુ ખુશ થશે અને ગામના વાતાવરણમાં તેનું મન પણ બહેલાઈ જશે,મને કોઈ તકલીફ નથી."અને ભાભી નજીક આવ્યા અને બોલ્યા,
"તો દિયરજી,સાચી વાત કહું,તેની સાથે મેં તમારા અંગે વાત કરી  છે,કોઈ દબાણ નથી,સરોજ બહુ ભણી નથી પણ દેખાવમાં ખુબ જ સુંદર છે,તમારા ભાઈ સાથે વાત કર્યા પછી તેને અહીં બોલાવવાનું નક્કી કર્યું હતું,અને ચોક્કસ કહું છું તમને ગમશે જ,અને તમારી ઈચ્છા નહિ હોય તો આગળ વાત નહિ વધારીએ,બે દિવસ ફરીને જતી રહેશે,પણ હવે તમારી કોલેજ પુરી થવા આવી છે એટલે અમારી ફરજ પુરી કરીયે છીએ,અને સંજયભાઈ ફરી કહું છું તમને ગમે તો જ કરવાનું છે ."ભાભીની વાત માનવા ટેવાયેલો સંજય ઘડીક વિચારતો થઇ ગયો પણ હિમ્મત કરી બોલ્યો,
"ભાભી,કદાચ નહિ પણ સરોજને જરૂર ખબર છે કે તે અહીં તેની પસંદ માટે આવે છે અને તેમાં તેને સફળતા ન મળે તો તે ખૂબ જ સુંદર હોવા છતાં દુઃખી નહિ થાય."અને ભાભી હસ્યા અને તેના ઈશારે   ભાઈ એ પણ સાથ પુરાવ્યો,ભાભી બોલ્યા,
"સંજયભાઈ, તે મારી બહેન છે અને હું તેને ખુબ જ નજીકથી જાણું છું તે બિલકુલ નારાજ નહિ થાય,અને તમને ન ગમે તો તેની સુંદરતાને હિસાબે તેને સારા સારા ઘરમાંથી માંગા આવ્યા છે,પણ વાત જાણી એટલે મેં તેને પહેલા અહીં બોલાવી,તે બિલકુલ નારાજ નહિ થાય."અને સંજય વિચારતો રહ્યો,કેમકે શ્રુતિ પણ એક નજીકની મિત્ર જ હતી, પણ તેના તરફથી પણ એવું તો કઈ નક્કી નથી  તો  સરોજને જોવામાં શું વાંધો,ભલેને આવતી ,તરત તો હા પાડવાની નથી,અને બંને બાજુ અટવાતું તેનું મન નિર્ણય ન કરી શક્યું પણ ભાભીને કૈક જવાબ તો આપવોજ પડે એટલે કહ્યું,
"ભાભી મને કોઈ વાંધો નથી." બધી બાજુથી  દબાતા  સંજય પાસે બધા સાથે સંમત થવા સિવાય બીજો રસ્તો પણ શું હતો,તેને કોઈને નારાજ જ કરવા ન હતા,પણ શ્રુતિનો તેના પર પ્રભાવ હતો ,અને અત્યાર સુધીનો તેની સાથેનો સબંધ એકદમ ચોખ્ખો હતો,એટલે તેના તરફથી કઈ સંભળાઈ તો તે તેને પણ નારાજ ન કરી શકે,તેને ફક્ત એટલુંજ ધ્યાન રાખવાનું હતું કે સગાઇ તો થવાની જ હતી પણ તેની વાતથી સરોવરની પાળે બેસીને "હરિ તું ગાડું.."ની ફરિયાદ કરી રડવાનો વારો ન આવે,પણ તેના જવાબથી ભાઈ ભાભી હાલ પૂરતા તો ખુબ ખુશ દેખાયા,બીજે દિવસે નિત્ય મુજબ કોલેજ ગયો તો ત્યાં રોજની સદા હસતી  શ્રુતિ તેની રોજની અદામાં તેને મળી, પણ રોજની અદામાં તે ન હતો કેમકે ઘેર થયેલી સરોજની વાત ઘસડાઈને તેની સાથે વહી આવી હતી અને તેની અસરની તેનો  ચહેરો ચાડી ખાતો હતો,એટલે સ્વભાવિક રીતે શ્રુતિનો ભાર વાળો પ્રશ્ન આવ્યો
 "સંજય શું વાત છે,તું રોજનો સંજય નથી" હવે શંકા વાળી વાત આવી ગઈ જો તે ઘર કરી ગઈ તો શ્રુતિ પણ ગઈ,પણ ગમે તેમ ,સંભાળીને  તે બોલ્યો
"ના એવી કોઈ વાત નથી પણ શ્રુતિને  સંજય માટે આવો પ્રશ્ન થયો એ જરૂર વાત છે."અને હસતા શ્રુતિ તેની બગલમાં સરકી ને બોલી,
"શ્રુતિ તો કોણ છે ફક્ત મિત્ર,પણ મને એમ લાગ્યું માટે પૂછ્યું,મિસ્ટર " અને મૂડમાં આવેલી શ્રુતિ ને સરોજ માટેનું કહેવું કે નહિ,પણ તે અટક્યો,કેમ કે શ્રુતિને તેના સિવાયની બીજી કોઈ વાત પસંદ નહિ આવે અને મિત્રોમાં ચોખ્ખા રહેવાય તે વધુ સારું,એટલે તે અટક્યો પણ આજે કોલેજમાં બે જ પિરિયડ ભણવાનું હતું એટલે સામે ચાલીને શ્રુતિએ તેને તેના ઘેર આવવાનું આમંત્રણ આપી દીધું,અને તે અચાનક આ બધું શું બનવા માંડ્યું છે તે નક્કી ન કરી શક્યો,સરોજની વાત ,ને પછી પાછું શ્રુતિનું આમંત્રણ,પોતાની આજુબાજુ ઘુમરાતી છોકરીઓની વાતથી ખુશ થવું કે શું...? જવાબમાં ખુશ જ થવું,તેનો સમય હતો,કોલેજ પણ પુરી થવા આવી હતી,તેણે શ્રુતિના આમંત્રણને માંન આપી દીધું,હવે શ્રુતિના કુટુંબ સાથે પહેલી વખત મળવાનું થશે.,તેના વિચારોએ તેના પર સવારી કરી કેવી રહેશે તેમની મુલાકાત તે તો પછીની વાત હતી પણ પીરીયડનો સમય થતા બંને જુદા પડ્યા.
ભેગા થયા ત્યારે કોલેજનો સમય પૂરો થયો હતો, પ્લાન મુજબ બંને શ્રુતિને ત્યાં આવ્યા,ભવ્ય મકાન તેના દરવાજામાંથી જ તેની સુંદરતાનું પ્રદશન કરતુ હતું,રંગીન દરવાજા ઉપર કુદરતના દ્રસ્યો કંડારાયેલા હતા,
કોઈને પણ જોઈને 'અદભુત' કહેવાનું મન થાય,ત્યાંથીજ રહેનારની ખબર પડી જાય,અને તે પ્રમાણે મહેમાનના ભાવો પણ બદલાઈ જાય,તો શું સંજય હિંમતથી પ્રવેશ કરશે કે ડરનો માર્યો શ્રુતિની આડ નો સહારો લેશે,પણ તે બધાની જરૂર ન પડી હાજરજવાબી શ્રુતિએ જ કહી દીધું,
"અહીં ડરવાની કે બહુ વિનયની જરૂર નહિ પડે,પ્રવેશથી બહાર સુધી સદા હાસ્ય જ જોવા મળશે,સદા આનંદી માતા પિતાની હું એકલી વ્હાલી પુત્રી છું,માટે શ્રુતિ સંમત હશે તો અહીં બધું સંમત હશે,માટે પકડો હાથ અને કરો પ્રવેશ."
અને શ્રુતિનું આ તોફાની સ્વરૂપ જોઈ તે દંગ થઇ ગયો,પણ તેને હસવાની ફરજ પડી,પણ હાથ પકડવાની વાત અને તેના માં-બાપ સામે તેને બરાબર ન લાગ્યું ,પણ તેના વિચારને તે રજુ કરે તે પહેલા શ્રુતિ તેનો હાથ પકડી પગથિયાં પર ખેંચી ગઈ અને પછી તેણે પણ ખેંચાવાની આનાકાની ન કરી તે ખેંચાતો રહ્યો,ઘરમાં તેને ખુબજ સારો આવકાર મળ્યો,જયારે શ્રુતિના માતપિતાના અભ્યાસની ખબર પડી ત્યારે તે ખૂબ જ ગુંચવાઈ ગયો તેઓ બંને કાયદાના રિટાયર્ડ ઓફિસર હતા,હવે કેમની બરાબરી કરવી તેની સંજયને ખબર ન પડી,આટલા મોટા ઘરની છોકરી ગામના ઘરમાં ભળશે...કેમકે ઉતાવળમાં બધું બરાબર હોય પણ ક્યાં તે અને ક્યાં શ્રુતિ,જયારે હકીકતો ખુલતી જાય તેમ બધું બદલાતું જાય પણ જરૂર તે તેના ખેંચાણમાં ખેંચાયો હતો,

તે પોતાના ભાભીને શું જવાબ આપશે,ભલેને ભાભી ગમે તેમ કહે પણ તે જરૂરથી દુઃખી થશે.પણ શ્રુતિ શું કરવા માંગે છે તે પણ ખબર નથી,મગનું નામ મરી પડે તો ભાભીને હિમ્મત કરી ના નો જવાબ આપી દેવાય,કઈ જ ખબર ન પડતા તેના વિચારો એટલા દબાયા કે તેણે માથું પકડીને દબાવ્યું.શ્રુતિ બાજુમાં જ બેઠેલી હતી.સામે તેના પિતા અને મમ્મી હતા,અને બધા વચ્ચે
"શું થયું સંજય ? " નો શ્રુતિનો પ્રશ્ન આવ્યો ત્યારે મજબૂત શ્રુતિ પણ ગભરાઈ ગઈ,તેનો હાથ તેને શાંત કરતો તેની પીઠ પર ફરી રહ્યો,તેની મમ્મી પાણી લઇ આવ્યા ,તેણે સહુની લાગણીનો આદરભાવ  કરતા કહી દીધું
"ક્યારેક આવું થઇ જાય છે" પણ શ્રુતિની મમ્મી બોલ્યા
"એતો ભણવાનું અને બીજી બધી વાતોથી કોઈક વખત દબાણ આવી જાય ,પણ હવે શ્રુતિ સાથે છે,ને ,તે ખૂબ જ મજબૂત છે,એટલે બધું બરાબર થઇ જશે."પછી તો કુટુંબની માહિતીની આપલે થઇ વિગતો પુછાતી ગઈ,અને પરિણામ સંજયના મન પર સ્થિર થયું તેને લાગ્યું કે શ્રુતિની સાથે તેના કુટુંબે પોતાના માટે મન મનાવી લીધું છે.પણ તેને ચોખવટ કરવાનો વિચાર આવ્યો,આટલા સારા કુટુંબ સાથે સગાઇની વાત હતી એટલે સરોજની વાત તેણે તેની મમ્મી સાથે શેર કરી, ત્યારે શ્રુતિ રસોડામાં હતી,તેની મમ્મીએ સંજયને કહ્યું
"દરેક કુટુંબમાં છોકરા મોટા થાય એટલે તેના વિવાહની ચિંતા હોય,તેમાં કોઈ વાંધો નથી,જ્યાં જેના નસીબ, ,લગ્ન પછી મિત્રો પણ ભુલાઈ જતા હોય છે,"
શ્રુતિ આટલી ખેંચાઈ છે અને તેની મમ્મી પણ વિવાહની વાતથી આટલી શાંત કેમ છે,સંજયને કઈ ખબર પડતી ન હતી ,અને કદાચ તેને કઈ ખબર પણ નહિ પડે,સરોજની વાત તેના ઘરની વાત હતી,હવે જયારે શ્રુતિ જાણશે ત્યારે શું? ,ફરી માથું દબાવવાનો વારો ન આવે ,તે અકળાયો અને તેના વિચાર પ્રમાણેના પ્રયાણ પણ થયા, તેની મમ્મી ઉઠીને રસોડામાં ગઈ જ્યાં શ્રુતિ હતી.તે વિચારતો રહ્યો,બધું અત્યાર સુધીનું તોફાન શ્રુતિના બોલથી સમાઇ જશે.સંજય તારો ક્યારેય આરો નહિ આવે,તેનું હૃદય ધમધમાટ ધબકી રહ્યું હતું,અને શ્રુતિ આવી,તેની પાસે બેઠી,અને બોલી
"ખાસો સમય થયો સંજય હવે ઘર નથી જવું  ભાઈ ભાભી રાહ જોતા હશે.મમ્મીએ તારી ખુબ કાળજી લીધી,ખરુંને,ભાભીને જરૂરથી કહેજે કઈ છુપાવતો નહિ"અને શ્રુતિએ આમ સંજયને બહારની રાહ માટે સાબદો કર્યો,ભાઈ ભાભી સાથે તારા શબ્દ  ન જોડાયો,  તે કૈક નવું હતું.પણ તેમાં ઉત્સાહ ન દેખાયો,શું તેને સરોજની વાતથી ખોટું લાગ્યું હશે,તેની મમ્મીએ કહ્યું જ હશે.ક્યાંક મિત્રને ખોવાનો વારો ના આવે,બધુજ શક્ય હતું કેમકે તે ખુબજ મજબૂત હતી,અત્યાર સુધી તો તે ફક્ત એક ખાસ દોસ્ત હતી,બધાથી વિદાય થતા તેણે જોયું,શ્રુતિ નિરાશ હતી,કદાચ નિરાશા તેના ઘરમાં ફરી વળી હતી,કઈ વાત ક્યારે કહેવાય તેવું પોલિટિક્સ તેને નહોતું આવડતું તેનું કદાચ તે પરિણામ હોય શકે,આવજો કહેતા તેણે તો ચહેરો ખુશ રાખ્યો પણ તેનો પ્રતિભાવ તે ઘરમાં ન પડ્યો.જાણે બધું નીરસ થઇ ગયું,પણ તે તેનું ઘર તો હતું નહિ,તેને ત્યાંથી જવું ન હોય પણ જવું પડ્યું ,પગથિયાં સુધી આવેલી શ્રુતિના હાથે પણ ઢીલાસ પકડી તે પગથિયાં ઉપર અટકી અને તેનો હાથ છૂટી ગયો દરવાજા બહાર ગયા પછી પણ શ્રુતિના ચહેરાને તે જોતો રહ્યો કોઈ ફેરફાર ન હતો.
સંજય ઘેર આવ્યો તેને ખબર નહોતી પડતી શ્રુતિ ની, તે જરૂર દુઃખી  હતી,ભાઈ ભાભી પણ તેની રાહ જોંતા બેઠેલા હોય તેમ દેખાયું,હવે પાછું શું થયું,એટલે તેણે સીધો ભાભીને જ પ્રશ્ન કર્યો
"ભાભી બધું બરાબર છે?"અને ભાભી નિરાશ હતા,બોલ્યા,
"હવે કદાચ સરોજ નહિ આવે.તેની સગાઇ થઇ ગઈ."
અને તે બોલ્યો
"કઈ વાંધો નહિ ભાભી,તેને સારું ઘર મળ્યું તે સારુંજ ને."
"હા,અમેરિકન કુટુંબ અહીં છોકરી જોવા આવ્યું હતું ,તે બીજા અઠવાડિયે છોકરો પાછો જાય છે.એટલે તેમણે તાત્કાલિક સરોજને પૂછી નિર્ણય લઇ લીધો.એટલે હવે બીજે જોવાનું,"અને ભાભી દયામણા ચહેરે સંજય બાજુ જોઈ રહ્યા.
"ભાભી,જેનું જ્યાં નસીબ હોય ત્યાં થાય,નક્કી હોય તો પણ બદલાય જાય.એમાં ચિંતા શું કરો છો,હજુ તો હું ભણું છું "અને સંજય હસ્યો ,જાણે હવે સંજય હસે  અને બીજા બધા નિરાશ થતા દેખાતા હતા.સંજયે શ્રુતિના મમ્મીનો ડાયલોગ રિપીટ કર્યો.અને આમ આ દિવસ પૂરો થયો પછી બહુ ચર્ચા ન થઇ,
પણ પછી બધુજ સારું થવા લાગ્યું,થોડાક દિવસોમાં શ્રુતિના મમ્મી પપ્પા સંજયને ત્યાં આવ્યા ,અને સંજયના ભાઈ ભાભી ને નવાઈ વચ્ચે સંજયની સગાઇ થઇ ગઈ,અને ભણવાનું પૂરું થાય તે પહેલા લગ્ન થઇ ગયા,પણ ભણવાનું પૂરું થાય ત્યાં સુધી શ્રુતિ સંજય સાથે તેના ગામમાં રહી,એક દિવસ સરોજ પણ તેના પતિ સાથે ત્યાં મળવા આવી,તે વખતે થોડો સમય સંજય કઈ લેવા ગયો હશે ને નરેશ નામનો છોકરો ત્યાં આવ્યો,તે બરાબર બોલી શકતો ન હતો પણ આવીને તરત બોલ્યો
"ભાભી,સંજય છે,પેડા ખવડાવો " અને બધાની નવાઈ વચ્ચે તે સરોજને કહી રહ્યો હતો,અને શ્રુતિ હસતા હસતા બહાર આવી,એટલે તેના તરફ આંગળી ચીંધીને સરોજ બોલી
"ભાભી હું નહિ આ આવ્યા"અને બધા હસ્યાં.નરેશ થોડો શરમાઈ ગયો ને શ્રુતિને કહેવા લાગ્યો
"માફ કરજો ભાભી ,મેં તો તમને જોયેલા જ નહિ એટલે   ભૂલ થઇ ગઈ"
"વાંધો નહિ ભાઈ,પણ સંજય હવે આવશે તમે બેસો"અને તે બેઠો થોડીવારમાં સંજય આવ્યો નરેશને જોઈ ભેટી પડ્યો બધાને ઓરખાણ કરાવી,તે તેનો નાના હતા ત્યારનો દોસ્ત હતો , સાથે રમતા ,પછી તો તેઓ બહાર જતા રહ્યા,પણ નરેશે બધાને જણાવ્યું,અમે સરોવરની પાળે બેસતા ત્યારે સંજય કાયમ એક ગીત ગાતો" હરિ તું ગાડું મારુ ક્યાં....યાદ છે ને સંજય..."અને સંજય બોલ્યો,
"હા યાદ છેને,હજુ ગાઉ  છું,અને બધા નવાઈ પામ્યા,નરેશને સ્વીટ ખવડાવી ત્યાં સરોજ બોલી
"આપણે ત્યાં જવું જોઈએ"બધાએ તેની વાત માની અને બપોરના સમયે ત્રણ કપલ અને નરેશ સરોવર ઉપર ગયા,ત્યાં ભાભીના હાથના બનાવેલા મેથીના ઢેબરાં ખાઈ બધાએ મજા  કરી,સરોજ ને શ્રુતિ એ
ખુબજ આનંદ લીધો,હવે ભાભી પણ ખુશ હતા,સંજય પરણી ગયો એટલે ક્યારેક ભાભીની મનોકામના પણ પુરી થશે.સરોવર નાનું હતું પણ તેમાં તરતા પક્ષીઓથી વાતાવરણ ખૂબ જ રળિયામણું હતું
સમાપ્ત.

-મહેન્દ્ર ભટ્ટ.